Vorige week presenteerde ik samen met PDSE-collega John Huige de MEV+ 2013. Wij stellen dat het CBP en onze politici zich teveel focussen op economische groei, op de winst van het bedrijf Nederland. Vandaag heb ik het boek Niet voor de winst van Martha Nussbaum gelezen. Zij verkondigt een soortgelijke boodschap. Zij stelt dat we ons dus niet enkel mogen focussen op studies die bijdragen aan economische groei en legt helder uit waarom democratieën geesteswetenschappen nodig hebben. Nussbaum spreekt van een wereldwijde crisis in het onderwijs, omdat de focus op geld ligt. Als wij dit blijven doen, leggen wij volgens haar de toekomst van de democratie in de waagschaal.

 Het verhaal van het onderwijs in het kort: het hedendaagse onderwijs is grotendeels gericht op inzetbaarheid van mensen in het productieproces. De economische motor moet immers blijven draaien. Mensen zijn in deze visie productiefactoren en consumenten, ofwel middelen om winst mee te maken. Nuttige studies zijn toegepaste wetenschappen. Zij kunnen op korte termijn inkomsten opleveren. Geesteswetenschappen leveren geen geld op en kunnen dus geschrapt worden. Om winsten te garanderen moet elke universiteit, elke onderzoeker tevens aantonen wat zijn bijdrage is aan de economie. Binnen een maatschappij die beheerst wordt door geld gaan de meeste mensen studeren om een goede baan te krijgen. Het idee dat mensen ook dienen te leren ter voorbereiding op een actief en nadenkend burgerschap is een idee dat wij tegenwoordig vrijwel nergens tegenkomen. Dit is ook mijn eigen ervaring. Op universiteiten leren wij nog slechts voor de toets.

Nussbaum haalt in haar boek de presidente van Harvard, Drew Faust, aan. Zij vraagt zich twee dingen af: ‘Zijn de universiteiten te zeer in de ban geraakt zijn van hun wereldlijke kortetermijndoelen? Is het marktmodel de fundamentele en bepalende identiteit van het hoger onderwijs geworden?’. Het volgende prachtige citaat komt eveneens van Faust:

“Het hoger onderwijs kan individu en samenleving een visie bieden die dieper en breder is dan de onontkoombaar bijziende blik van het heden. Mensen hebben niet alleen banen nodig, maar ook zin en betekenis, en de vraag dient niet te zijn of we ons in deze tijden kunnen veroorloven in dergelijke doelstellingen te geloven, maar of we ons kunnen veroorloven daar niet in te geloven.”

Het draait volgens haar dus om meer dan geld, het draait om zin en betekenis. Volgens Nussbaum kunnen de geesteswetenschappen zin en betekenis geven aan het leven. Zij zetten immers aan tot indringend kritisch denken, gedurfde verbeelding, empathisch begrip voor allerlei uiteenlopende menselijke ervaringen en een besef van de complexiteit van de wereld waarin we leven. Nussbaum stelt dat mensen deze elementen nodig hebben om mee te kunnen sturen in een democratie waarin alle kiezers keuzen maken die grote gevolgen hebben voor de levens van mensen die anders zijn dan zijzelf. Helaas zijn wij de verkeerde weg ingeslagen. Het dreigt volgens Nussbaum zelfs te ontsporen. De laatste woorden van Niet voor de winst drukken haar bezorgdheid krachtig uit:

“Als we niet met grote nadruk blijven hameren op het cruciale belang van de geesteswetenschappen en de kunsten zullen die wegvallen omdat ze geen geld opleveren. Ze doen alleen maar iets wat veel kostbaarder is dan dat: ze maken de wereld tot een plek waar het leven de moeite waard is, ze brengen mensen voort die in staat zijn om andere mensen te beschouwen als volledige mensen, met eigen gedachten en gevoelens die respect en inlevingsvermogen verdienen, en landen dien in staat zijn om angst en argwaan te overwinnen en te kiezen voor een welwillend en redelijk debat.”

Het kan anders. Be part of it.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s