Het eind van landen

In 2008 schilderden mijn broertje Roel en ik in New York voor het eerst vlaggen om grenzen ter discussie te stellen. Sindsdien maken wij, onder de naam ardvanderlinden, geregeld kunst over identiteit en landen; wij vragen ons nog steeds af waarom er landen zijn,  waarom mensen grenzen trekken, waarom mensen de wereld splitsen. Sinds enige maanden verzamelen wij unity in zoveel mogelijk talen, zie bovenstaand filmpje. Bijdragen zijn nog steeds welkom (versturen naar info at ardvanderlinden.com).

Het concept land heeft in onze ogen een belangrijke cultuur-historische en geografische betekenis, maar wij kunnen anno 2012 toch niet anders dan concluderen dat de huidige landsgrenzen enkel eenheid en vrijheid verhinderen. Politiek en economisch zijn landen slechts machtsmiddelen. Wij leven momenteel allemaal in een wereld waar geld, goederen en dieren vrijer zijn dan mensen. Vossen, vogels en vissen mogen wel grenzen oversteken, mensen niet. Landen en grenzen zijn puur menselijke concepten die de eenheid van het leven ondermijnen en de grootste veroorzakers voor ongelijkheid, ongeluk en strijd zijn. De ongelijkheid per land is tientallen malen groter en erger dan de ongelijkheid van geslacht of geloof. Landen ontnemen ons vrijheid en bemoeilijken gelijke kansen. De boeddhist Dzongsar merkt in zijn boek Wanneer ben je een boeddhist? op:

“Naties jagen op grote schaal geluk en de beëindiging van lijden na, door om territorium, olie, ruimte, financiële markten en macht te vechten. Ze voeren preventieve oorlogen om verwacht lijden vóór te zijn.”

Het lijden uitbannen lukt echter niet. Staten falen. De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens is misschien wel het voorbeeld bij uitstek van het falen van staten en het gebrek aan daadkracht. Deze Verklaring is in 1948 aangenomen door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. 64 jaar later concluderen wij de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens weinig meer is dan een papieren belofte, een illusie. Het lijkt er sterk op dat landen niet meer van deze tijd zijn. Aristoteles zei ruim tweeduizend jaar geleden:

“De staatsvorm moet zich richten naar de behoefte van de wereldgemeenschap en de betreffende tijd.”

 Wij stellen dat het eind van landen nabij is. Een wereldgemeenschap met regionale economieën waar mensen vrij, duurzaam en rijk kunnen leven is mogelijk en ligt binnen handbereik. Landen en grenzen dienen overwonnen te worden om eenheid en vrijheid te bereiken.

Niet voor de winst

Vorige week presenteerde ik samen met PDSE-collega John Huige de MEV+ 2013. Wij stellen dat het CBP en onze politici zich teveel focussen op economische groei, op de winst van het bedrijf Nederland. Vandaag heb ik het boek Niet voor de winst van Martha Nussbaum gelezen. Zij verkondigt een soortgelijke boodschap. Zij stelt dat we ons dus niet enkel mogen focussen op studies die bijdragen aan economische groei en legt helder uit waarom democratieën geesteswetenschappen nodig hebben. Nussbaum spreekt van een wereldwijde crisis in het onderwijs, omdat de focus op geld ligt. Als wij dit blijven doen, leggen wij volgens haar de toekomst van de democratie in de waagschaal.

 Het verhaal van het onderwijs in het kort: het hedendaagse onderwijs is grotendeels gericht op inzetbaarheid van mensen in het productieproces. De economische motor moet immers blijven draaien. Mensen zijn in deze visie productiefactoren en consumenten, ofwel middelen om winst mee te maken. Nuttige studies zijn toegepaste wetenschappen. Zij kunnen op korte termijn inkomsten opleveren. Geesteswetenschappen leveren geen geld op en kunnen dus geschrapt worden. Om winsten te garanderen moet elke universiteit, elke onderzoeker tevens aantonen wat zijn bijdrage is aan de economie. Binnen een maatschappij die beheerst wordt door geld gaan de meeste mensen studeren om een goede baan te krijgen. Het idee dat mensen ook dienen te leren ter voorbereiding op een actief en nadenkend burgerschap is een idee dat wij tegenwoordig vrijwel nergens tegenkomen. Dit is ook mijn eigen ervaring. Op universiteiten leren wij nog slechts voor de toets.

Nussbaum haalt in haar boek de presidente van Harvard, Drew Faust, aan. Zij vraagt zich twee dingen af: ‘Zijn de universiteiten te zeer in de ban geraakt zijn van hun wereldlijke kortetermijndoelen? Is het marktmodel de fundamentele en bepalende identiteit van het hoger onderwijs geworden?’. Het volgende prachtige citaat komt eveneens van Faust:

“Het hoger onderwijs kan individu en samenleving een visie bieden die dieper en breder is dan de onontkoombaar bijziende blik van het heden. Mensen hebben niet alleen banen nodig, maar ook zin en betekenis, en de vraag dient niet te zijn of we ons in deze tijden kunnen veroorloven in dergelijke doelstellingen te geloven, maar of we ons kunnen veroorloven daar niet in te geloven.”

Het draait volgens haar dus om meer dan geld, het draait om zin en betekenis. Volgens Nussbaum kunnen de geesteswetenschappen zin en betekenis geven aan het leven. Zij zetten immers aan tot indringend kritisch denken, gedurfde verbeelding, empathisch begrip voor allerlei uiteenlopende menselijke ervaringen en een besef van de complexiteit van de wereld waarin we leven. Doorgaan met het lezen van “Niet voor de winst”

Shoppen

Vandaag liep ik met fototoestel door Amsterdam. Wederom was ik verbaasd hoe wij allemaal constant worden verleid om te kopen. Overal staan prachtige reclameboodschappen. Overal beloftes dat door spullen te kopen onze levens beter zullen worden. Bij diverse bedrijven – zoals Manfield en Starbucks – kunnen wij door te kopen zelfs bijdragen aan het oplossen van wereldproblemen. Geweldig. Shoppen is de oplossing voor alles.

Deze diashow vereist JavaScript.

Jean Baudrillard (1929 – 2007) stelde vierenveertig jaar geleden in zij boek Le système des objets dat de sociale orde wordt beheerst door consumptie.Vrij zijn in zo’n orde betekent dat mensen vrij zijn om hun wensen te projecteren op de geproduceerde goederen. Nog steeds is dit zo. Onze vrijheid bestaat eruit dat wij mogen kopen wat we willen.

De afgelopen decennia is consumptie steeds meer een actieve en creatieve bezigheid geworden. Op sociale netwerksites zie ik dat mensen shoppen als hobby beschouwen. Ook het leuk inrichten van je huis is een hobby en zelfs een professioneel beroep. Tevens bestaan er personal shopping assistants. Ik ken diverse mensen die spullen kopen om zich lekker te voelen. Shoppen lijkt alle problemen op te lossen. Het verkrijgen van goederen is echter geen levensdoel. Shoppen misleidt ons. Het is zelfs niet overdreven te stellen dat shoppen gevaarlijk is. Overconsumptie is een van de grootste bedreigingen op deze planeet. Ik laat mij niet langer verleiden. Het kan anders. There is life after shopping.

Wat is echt? En wat satire?

Fietsend door Vinkeveen stuitte ik gisteren op een bord in de kleuren van de VVD met de tekst “Handen uit de mouwen in plaats van hand ophouden”. Ik waande mij even in een sketch van Van Kooten & De Bie. Ik dacht aan satire. Even later begon ik te twijfelen. Thuis aangekomen besloot ik te googelen. Het resultaat treft u in onderstaande slide show. Mijn dank gaat uit naar de VVD, de jonge socialisten en andere grappenmakers. Echt en satire zijn nauwelijks van elkaar te onderscheiden. Zegt dit iets over het niveau van de satire of over de VVD?

Deze diashow vereist JavaScript.

De last van het geld

Deze diashow vereist JavaScript.

Ik trof mij aan in een geldwereld. Ik ben erin terechtgekomen. Ik kan er niet uit. ‘Waarom draait mijn leven om geld?’ vraag ik mij geregeld af. ‘Waarom mag ik zonder geld niet meespelen?’ Zonder geld geen eten, geen huis, geen land, geen energie, geen vervoer, geen kleding en soms zelfs geen water. Zonder geld niets. Het geldsysteem heeft mij gegijzeld. Ik moet mee met de logica van het geld, zoals een aangelijnde hond mee moet met zijn baasje. Wat rest mij als geldhond anders dan een zoektocht naar de waarheid van geld te beginnen?

Deze tekeningen heb ik gemaakt om de druk van geld uit te beelden. We gaan gebukt onder deze druk. Vele medemensen hebben geldzorgen. Een kleine groep baseert zijn macht op geld. Geld maakt het mogelijk macht door tijd en ruimte te verplaatsen. Enerzijds kan ik stellen dat geld het leven op aarde gemakkelijker maakt; geld is een prima ruilmiddel. Anderzijds ontstaat door de combinatie van geld en eigendom de mogelijkheid elkaar uit te baten. Geld is dus niet alleen een bindmiddel, maar ook een uitbuitingsmiddel. Ik kan anderen inhuren om aan de waardevermeerdering van mijn privé-eigendom te werken. Dit trucje is de meest voorkomende vorm van uitbuiting op aarde en staat feitelijk vrijheid van alle mensen in de weg

Inmiddels weet ik dat geld minstens twee illusies met zich meebrengt. De eerste bestaat erin dat we geneigd zijn de waarde van dingen af te meten aan hun prijs; de tweede is dat we niet goed de waarde van dingen beseffen wanneer ze geen prijs hebben. Het is anno 2012 glashelder dat wij niet in staat zijn de ecologische en sociale waarde van een product of dienst in monetaire eenheden uit te drukken. De waarde uitgedrukt in geld misleidt ons.

Het is dus een illusie te denken dat geld ons kan vertellen wat goed en slecht is. Een positieve business case zegt niets. Wij zijn vergeten dat geld slechts een middel is en zelf geen intrinsieke waarde heeft. Een voorbeeld: alleen in geld uitgedrukt is het efficiënt paperclips, kerstballen en kleding te fabriceren in China en deze vervolgens naar Europa te transporteren. Qua tijd, materie en energie zijn deze productieketens uiterst verspillend. Ik stel dat de geldefficiëntie de afgelopen paar honderd jaar is gestegen, omdat wij ons hierop gefocust hebben, maar dat de tijd-, materie- en energie-efficiëntie – die veel belangrijker zijn – de afgelopen decennia zijn gedaald. Nagenoeg al onze productieketens zijn anno 2012 verspillend. En dus oneconomisch.

Samengevat, marktprijzen geven niet weer wat iets waard is. Het is simpelweg onmogelijk om alle ecologische en sociale kosten toe te rekenen aan de prijs van een product of dienst. De conclusie is dan ook genadeloos: het huidige geld is waardeloos om waarden uit te drukken. Laten we dus niet langer gebukt gaan onder de last van dit middel, maar andere waardesystemen ontwikkelen. Het kan (en moet) anders!

Make work that people can’t ignore

Deze diashow vereist JavaScript.

Damien Hirst maakt kunst waar je niet omheen kunt. Zijn kunstwerken vallen op. Tevens is hij een opmerkelijk persoon. Zo is hij de rijkste levende kunstenaar ter wereld; zijn vermogen wordt geschat op 250 miljoen dollar. Zijn naam is een merk. Handig maakt hij gebruik van onze tijd, een tijd waar reclames belangrijker zijn dan kunst. Hij zet zijn kunst neer als een advertentie. Hij speelt met geld en houdt van kunst. Twee quotes:

“‘I still believe art is more powerful than money. “

“My belief in art is religous.”

Zijn spot paintings maakten hem rijk. Inmiddels zijn er honderden. Het verhaal gaat dat hij er zelf slechts een twintigtal heeft geschilderd. De overige zijn gemaakt door zijn assistenten die hij (naar verluid) onderbetaald. Voor een karige beloning schilderen zij zijn werken die miljoenen opleveren.

Nog een aardige anekdote. Op 15 en 16 september 2008 veilde Sotheby’s 223 werken van Hirst. De opbrengst: 200,7 miljoen dollar. Een record. De NYT kopte “Bull Market for Hirst in Sotheby’s 2-Day Sale“.  Op hetzelfde moment, te weten 15 september 2008, ging Lehman Brothers failliet en in de dagen die daarop volgde stortte de financiële markten en de wereldeconomie bijna in. Een briljant samenloop van omstandigheden. Een perfecte timing. Een geniaal kunstwerk?

For the love of God is mogelijk zijn bekendste werk. Het bestaat uit een platina schedel die bedekt is met 8.601 diamanten.  Het gerucht gaat dat Hirst het werk zelf voor 50 miljoen pond heeft gekocht om zijn marktprijs op te drijven. Ook dit zou een briljant kunstwerk zijn. Dit alles wetende zou ik  Hirst graag een vraag willen stellen. Ik wil weten of hij “money = debt” begrijpt. Dus:

“Damien, do you understand the money system?” 

Tot 9 september is Hirst te zien in Tate Modern. Onderstaande documentaire is een rondleiding in Tate Modern met Damien Hirst. Een aanrader.

Turn off the TV an live life

Deze diashow vereist JavaScript.

Volgens de Stichting KijkOnderzoek kijken Nederlanders gemiddeld ruim 3 uur televisie per dag. In de VS kijken kinderen tussen de 8 en 18 maar liefst 4 uur per dag. Per jaar zien zij ongeveer 20.000 reclamespotjes van 30 seconden. Ook Nederlanders worden bedolven onder reclameboodschappen. De invloed van schermen op ons leven is enorm, maar wij hebben een keuze. Wij zijn vrij de televisie uit te zetten.

Tijdens het Ardvanderlinden evenement in Amsterdam schilderde een Argentijns stel “Turn off the TV and live life”. Een briljante quote. Ik heb hun kunstwerk mee naar huis genomen en voor de televisie gezet.

Er zijn genoeg redenen om de televisie uit te zetten: televisie vreet tijd, maakt je gestrest, zet aan tot consumptie, schetst een onrealistisch wereldbeeld, maakt je ongeïnteresseerd, is slecht voor relaties, doet communicatie verminderen, is slecht voor je seksleven, kost geld, kost energie, is verslavend, verspilt kansen, maakt lui, verslechterd je concentratievermogen, geeft je een schuldgevoel en is een van de belangrijkste oorzaken van obesitas. In plaats van passief te kijken, kun je actief zijn, lezen, koken, sporten, kunst maken, vrienden bezoeken, zelf nadenken, etc.

Voor informatie is internet een ideaal medium. Je kunt zelf bepalen wat je wanneer wilt kijken. Steve Jobs (1955 – 2011) zei ooit:

“We think basically you watch television to turn your brain off, and you work on your computer when you want to turn your brain on.” 

Nog een paar quotes:

“If everyone demanded peace instead of another television set, then there’d be peace.” – John Lennon (1940 – 1980)

“When I got my first television set, I stopped caring so much about having close relationships.” – Andy Warhol (1928 – 1987)

En check An American Prayer van Jim Morrison (1943 – 1971): “Do you know we are ruled by TV?” (na 48 sec). Kortom, be free, turn off the TV and live life!

The New American Dream

Architect en stedenbouwkundige Douglas Farr pleit voor een nieuwe American Dream. Hij stelt:

“The future is sustainability”

en

“Sustainability is local.”

De American Dream is de afgelopen decennia steeds meer een nachtmerrie geworden: het is onmogelijk voor ieder gezin om een groot huis en twee auto’s te hebben, jaarlijks tienduizenden kilometers te rijden en onbeperkt vlees te eten. De idealen van vrijheid en gelijkheid staan uiteraard niet ter discussie, het resultaat echter wel. Steeds meer, steeds groter is niet langer mogelijk. Amerikanen behoren tot de grootste overconsumeerders op de aarde en zullen – net als Europeanen – moeten kiezen voor een andere richting.

In de V.S. stonden in 2009 ongeveer 100.000.000, hiervan waren er 3.000 groen. In een halve generatie werden er slechts 3.000 groene gebouwen neergezet! Dit schiet niet op. Het moet anders. Farr stelt dat er grotere doelen gezet moeten worden. Terecht merkt hij op dat gemeentes zich momenteel doorgaans bezighouden op het niveau van spaarlampen en groene energie, terwijl het nodig is om naar huizen, huizenblokken en zelfs hele wijken te kijken. Binnen grotere systemen zijn grote voordelen te behalen. Integraal design en systeemintegratie zijn de toekomst. Muren, zonnepanelen, daken, wegen en vijvers kunnen meerdere functies vervullen.

Er moeten twee zaken veranderen voor duurzaamheid: technologie en gedrag. Volgens Farr komt 63% van de verandering door technologische vooruitgang en 37% door gedragsverandering. Hij benadrukt dat architecten, planners, beleidsmakers voor beiden verantwoordelijk zijn. Er is dus een verandering in ons gedrag, in onze cultuur, nodig. Dit kan. It is up to us. De Hopi Indianen zeggen:

“We are the ones we have been waiting for.”

It’s naked. It’s brutal. It’s who we are.

Andy Warhol (1928 – 1987) leefde zijn droom: hij wilde een ster worden en werd een ster. Als geen ander had hij door dat kunst de maatschappij kan veranderen en dat je de maatschappij kunt veranderen door de kunstwereld de veranderen. Hij wilde nieuwe kunstenaars, nieuwe kunst, nieuwe galerieën en nieuwe verzamelaars. The Factory was zijn werkplaats waar mensen van alle rangen en standen welkom waren. Hij veranderde de manier om kunst te maken door te gaan reproduceren. Zijn werkplaats was ingericht als een assembly line.

De 32 soepblikken zijn van buitengewone waarde: zij hebben Amerika losgemaakt van Europese ideeën en opvattingen over kunst. Met dit werk bevrijdde Warhol Amerika van het verleden en liet hij de toekomst zien. Een reactie op dit werk:

“It’s naked. It’s brutal. It’s who we are.”

Warhol had de wens om onderdeel te worden van de geschiedenis en had door dat dit kan door schoonheid achter te laten. Telkens weer onderzocht hij de relatie tussen roem en schoonheid en vroeg hij zich af wat de rol van faam in een massamaatschappij is. Hij verwerkte onder andere filmsterren in zijn werk en later maakte hij zelf films. Zijn films spelen met tijd. Hij laat het gebeuren; hij probeert de beelden niet te sturen. Voorbeelden zijn Kiss (1963), Sleep (1963) en Empire (1964).

Op 39-jarige leeftijd werd Warhol neergeschoten. Hij werd klinisch dood verklaard, maar kwam terug. Richard Avedor heeft indrukwekkende foto’s gemaakt van zijn littekens.

Na de schietpartij richtte Warhol zich meer op commerciële kunst. Kenmerkend voor hem is dat hij altijd bleef doorwerken, bleef experimenteren en bleef vernieuwen. Hiermee bracht hij kunst naar een hoger niveau. Hij was een genie. Wie meer wil weten over Warhol raad ik deze prachtige documentaire van 3 uur en 45 minuten aan.

Doorgaan met het lezen van “It’s naked. It’s brutal. It’s who we are.”

Ik en Ayn Rand

Deze diashow vereist JavaScript.

Wat zou ik Ayn Rand (1905-1982) graag ontmoeten en met haar filosoferen. Haar prestaties zijn namelijk tegelijkertijd groots en dubieus. Om deze reden is dit stuk zowel een ode aan als een aanklacht tegen haar filosofie.

Wat zijn haar prestaties dan? Zij heeft het objectivisme ontwikkeld. Haar boeken The Fountainhead en Atlas Shrugged zijn na de Bijbel de meest verkochte boeken in de VS. Vele bedrijven en mensen in Silicon Valley hebben namen die in haar boeken voorkomen. Miljoenen mensen zijn gaan leven als de hoofdpersonen in haar boeken. Mede door haar is de aanname van eigenbelang waarheid geworden. Tevens behoorde Alan Greenspan tot haar vertrouwelingen. Haar invloed was – en is – enorm. Rand is groot, heel groot.

Wat verkondigde zij? Zij predikte een rationele moraliteit en stelde dat laissez-faire kapitalisme het enige systeem is dat hieraan voldoet: op de vrije markt heerst het rationele eigenbelang. Zij zag de staat als een gevaar, net als haar neoliberale collega’s Friedrich van Hayek en Milton Friedman. Altruïsme vond zij slechts.

Wat is haar invloed nu?  Neoliberale politici – van links tot rechts – hebben de afgelopen decennia de macht weggegeven aan de markt. Zij baseerden zich – vaak zonder het te weten – op de filosofie van Rand. In feite zijn wij allemaal steeds neoliberaler geworden. Nu, in 2012, kunnen politici de economische crisis niet oplossen, omdat zij nauwelijks invloed hebben; zij hebben niet de macht om de markt in bedwang houden. Sterker nog, politici luisteren tegenwoordig naar financiële markten en rating agencies. Daarnaast proberen wij mede door Rand de wereld in getallen uit te drukken. Steeds weer blijkt dit echter niet te lukken: huizenbubbles, Liborgate, Enron, vastgoedfraude, Credit Default Swaps, allemaal gegoochel met getallen. De waarde uitgedrukt in geld is vaak irrationeel, op niets gebaseerd. De prijsvorming op de vrije markt faalt.

Een paar quotes van Rand:

Doorgaan met het lezen van “Ik en Ayn Rand”