Boeddhisme: filosofie en religie

Inmiddels hebben ik en mijn geliefde de Tibetaanse gemeenschap in Bir verlaten en zijn wij sinds 2 nachten in Boven Dharamsala ofwel McLeod Ganj. Dit Indiase stadje is woonplaats van de Dalai Lama. In Bir hebben wij enkele bijeenkomsten van Dzongsar Khyentse Rinpoche in een boeddhistisch klooster bijgewoond. Vooral ik vond het tegenvallen omdat de bijeenkomsten voornamelijk bestonden uit rituelen en gezang en er nauwelijks wijsheden werden verkondigd. Normaliter doet Dzongsar dit wel in zijn boeken (zie oa dit blog). Urenlange bijeenkomsten met honderden monniken en ruim honderd Westerlingen zijn naar mijn mening niet van deze tijd…

Ik vind het wel boeiend om zelf het verschil tussen boeddhistische filosofie en boeddhistische religie te beleven. Het zet tot het denken. Boeddhisten lijken zelf ook met dit vraagstuk te worstelen. Een paar dagen geleden kwamen we onderstaand krantenartikel tegen op de muur een winkel in Bir. In dit artikel stelt de Dalai Lama:

“I don’t favour constructing a monastery or a temple. I’d prefer an academic centre of learning instead, and somewhere that could be a focus for the study of Buddhist philosophy and secular ethics.”  

Inmiddels heb ik het boek Beyond Religion – Ethics for a whole world van de Dalai Lama gekocht. Ben benieuwd. In McLeod Ganj hangen trouwens op veel plekken quotes van de Dalai Lama aan de muur. Deze over universele verantwoordelijkheid is prachtig:

“I believe that we must consciously develop a greater sense of Universal Responsibility. We must learn to work not just for our own individual self, family or nation, but for the benefit of all mankind.” 

Toch nog een beetje wijsheid uit India. Cheers Dalai Lama!

foto artikele Dalai Lama

 

 

 

 

 

 

Advertenties

Leiderschap en leermeesters

De afgelopen maanden kom ik weer van allerlei leadership courses tegen. Dit keer op het gebied van duurzaamheid en nieuwe economie. Ik ga nooit, want ik geloof niet meer in leiderschap. Bij ING ben ik als management trainee jarenlang doodgesmeten met  cursussen om mijn leiderschapskwaliteiten te verbeteren. Of het geholpen heeft betwijfel ik. Ik betwijfel zelfs of leiderschap echt bestaat. Het is in ieder geval een totaal overschat idee.

Waarom? Leiderschap impliceert dat slechts een beperkt aantal mensen voldoende ideeën en moed heeft om richting te geven aan de maatschappij. Dit is een dubieuze gedachte. Een democratische maatschappij kan namelijk alleen goed functioneren indien voldoende mensen zelf kritisch nadenken. De crisis die wij nu meemaken is volgens mij vooral veroorzaakt door een gebrek aan kritisch bewustzijn. De kudde heeft decennialang achter een kleine groep topbestuurders aangewaggeld. Deze leiders riepen dat de markt alles zou oplossen en hun hoge marktconforme beloning gerechtvaardigd was. Nu blijkt dit alles niet waar te zijn. Deze crisis is dus in eerste instantie een crisis van volgzaamheid, een crisis van niet denken, een crisis van een gebrek aan wijsheid, een crisis van leermeesters.

Leadership-Strategies

Het belang van zelfstandig kritisch denken wordt vaak benadrukt in de filosofie en de literatuur. De Braziliaanse onderwijshervormer Paulo Freire (1921 – 1997) zei:

“Kritisch bewustzijn is anarchistisch.”

Ook deze quote van de Dalai Lama is sterk:

” The ultimate authority must always rest with the individual’s own reason and critical analysis.” 

In plaats van mensen op te leiden tot leider zodat zij anderen kunnen leiden, dienen we volgens mij in de eerste plaats zelf kritisch bewustzijn te ontwikkelen. Dit kan op veel manieren. Daarnaast dienen wij de hiërarchische structuren af te breken die zelf nadenken in de weg staan. Ricardo Semler, CEO van het succesvolle Braziliaanse bedrijf Semco dat een radicale vorm van industriële democratie hanteert, stelt:

“Ik ben meer geïnteresseerd in structuren en de architectuur van organisaties die het bedrijf in staat stellen te overleven in de toekomst, onafhankelijk van enkele leiders.”

Kortom, wij dienen dus enerzijds nieuwe structuren te ontwerpen en anderzijds kritisch bewustzijn te ontwikkelen. Hier hebben we geen leadership courses voor nodig. Wij kunnen veel meer leren van mensen als Nietzsche, Krishnamurti, Tolstoj, Goethe, Freire, Boeddha, Camus, Jung en Sloterdijk. Wij hebben leermeesters nodig in plaats van leadership courses…

Geld misleidt

Vanmorgen kwam ik deze prachtige quote van de Dalai Lama tegen:

Geld misleidt mensen. Geld maakt het lastig in het heden te leven. Wij denken door geld een soort van zekerheid in de toekomst te hebben, maar in de realiteit levert geld met name heel veel stress en onzekerheid op. We zijn bang voor onze financiële toekomst, voor ons pensioengat, het dalen van de huizenprijzen en het instorten van de euro. Het is dan ook niet overdreven te stellen dat geld ons angstig maakt. Er zijn zelfs vele mensen die slapeloze nachten hebben, omdat zij onbetaalde rekeningen en torenhoge schulden hebben.

Ik vraag mij af hoeveel mensen er op dit moment zitten te zwoegen achter een computer. Hoeveel miljoenen aardbewoners maken nu berekeningen in Excel, presentaties in Powerpoint en offertes in Word? Zij doen dit allemaal om geld te verdienen. Velen hebben deadlines en vrezen het oordeel van hun baas. Miljoenen werknemers produceren tegenwoordig niets anders dan papier en emails. Is dit de bedoeling van het leven? Zouden onze levens niet veel rustiger zijn indien wij ons niet langer focussen op geld, maar op een gelukkig leven? Ik denk dat wij heel veel kunnen leren van eeuwenoude wijsheden en dat wij door andere waarden voorop te stellen de diverse crises kunnen overwinnen. Laat je dus niet ringeloren door het kapitaal. Laat zien dat mens- en natuurwaarden belangrijker zijn. Het kan anders.

Boeddhisten en economie

Volgens Boeddhisten kunnen de crises niet worden opgelost buiten de mens om. Twee prachtige quotes van de Dalai Lama om dit te verhelderen:

“This financial crisis isn’t purely a crisis of the market economy, but rather a crisis of values.”

“Through money or power you cannot solve all problems. The problem in the human heart must be solved first.”

We kunnen een hoop leren van eeuwenoude filosofische tradities zoals het boeddhisme. Nog een voorbeeld. Dzongsar Jamyang Khyentse, een lama uit Bhutan, filmmaker en schrijver van opmerkelijke teksten, stelt:

“Elke dag horen we mensen over de toestand van de economie praten, zonder dat ze het verband tussen recessie en hebzucht herkennen. Door hebzucht, jaloezie en trots zal de economie nooit sterk genoeg worden om ervoor te zorgen dat iedereen toegang heeft tot fundamentele levensbehoeften….. Een van de belangrijkste effecten van de wetenschap en technologie is dat de wereld sneller vernietigd wordt. Veel wetenschappers geloven dat alle levenssystemen en levensondersteunende systemen op aarde in het verval zijn.”

Volgens boeddhisten hebben mensen twee soorten verlangens. De eerste zijn positief: het verlangen naar geluk, vrede en een harmonieuze wereld voor iedereen en bevrediging van basisbehoeften als voedsel kleding en onderdak. De tweede zijn negatief: het verlangen naar meer geld, meer roem, meer succes, het perfecte lichaam en de perfecte partner. Deze verlangens maken ons niet gelukkig. Sterker nog, ze maken ons ongelukkig. Het enige tegengif tegen onze hebzucht is volgens boeddhisten tevredenheid: waarderen wat je hebt. Hiervoor hebben we alleen onze mind nodig.

In onderstaand interview over de Index voor Bruto Nationaal Geluk geeft Dzongsar een inkijkje in oude teksten waarin staat dat echte welvaart is wanneer je weet wat genoeg is. De sangha in het boeddhisme, de gemeenschap, is deel van de drie ‘juwelen’, waaraan je je verbindt, waar je voor zorgt en waar je steun uit krijgt. De andere twee zijn de boeddha en de dharma. Om een goedwerkende democratie en economie te krijgen moet je de wijsheid hebben dat alles – werkelijk alles – met elkaar samenhangt en van elkaar afhankelijk is. De methode die voor een perfecte democratie – als die al bestaat – moet worden toegepast is compassie. De boeddhistische economie is listig. Het doel van het leven is om het aangenaam te hebben, een daarvoor heb je geld nodig, en daarvoor heb je discipline nodig. Pas indien je doorhebt dat het geloof in de markt, de waarde van geld en veel aannames van economische modellen illusies zijn en dus uiteindelijk ook niet werken, ben je een echte boeddhistische econoom.

Doorgaan met het lezen van “Boeddhisten en economie”