Inequality II

A couple of months ago I wrote a blog about inequality. I just found a new, very good video about this topic, a revised version of the original “Global Wealth Inequality” video with a more accurate map. The statistics in this video are weird and make me a bit sad. Inequality in our world is massive, but we just continue instead of changing the rules of the game…. Are we afraid of  change? Where are we waiting for?

Advertenties

Verbeelding en eigendom

Shiva_Cover_New3

Momenteel lees ik het boek 7 Secrets of Shiva van Devdutt Pattanaik. Shiva is een goddelijke persoonlijkheid in het hindoeïsme en wordt vaak afgebeeld met veel symboliek. De halfgesloten ogen beelden bijvoorbeeld terugtrekking uit het wereldse uit. Twee onderwerpen uit dit boek, verbeelding en eigendom, wil ik bespreken.

De schrijver stelt dat verbeelding de mens tot mens maakt. Dieren kennen dit niet; zij zijn afhankelijk van instincten en het geheugen. Dankzij verbeeldingskracht zijn mensen in staat een visie te ontwikkelen van de wereld, van de toekomst en van zichzelf. Ofwel, verbeelding maakt ons zelfbewust. Ons ego is dus het product van onze verbeelding.

Eigendom wordt in dit boek de grootste dwaling van de mensheid genoemd. Dieren hebben een territorium. Dit kan alleen worden behouden door brute kracht en sluwheid; je kunt het niet erven. Eigendom is daarentegen door menselijke regels gemaakt; zonder regels, geen eigendom. Door eigendom proberen wij betekenis en zin aan onze levens te geven en identificeren wij ons niet alleen met ons lichaam, maar ook met ons eigendom. Bovendien willen wij doorgaans steeds meer eigendom. Dit leidt tot angst en rusteloosheid, die beide hun wortels hebben in de begrippen ‘mijn’ en ‘niet mijn’. Shiva begrijpt dat uiteindelijk zowel het lichaam (‘ik’) als het bezit (‘mijn’) eindig zijn. Shiva wacht geduldig tot ‘ik’, ‘mijn’ en ‘niet mijn’ op een lijn leggen en begrijpt dat pas dan rust en kalmte zullen heersen. Om deze reden is het nummer 3 belangrijk in Shiva’s mythologie. De drietand op de cover symboliseert dit.

Al duizenden jaren weten mensen dat eigendom een cruciaal vraagstuk is. Ook nu is het volgens mij weer noodzakelijk om eigendom te bediscussiëren  Het kapitalisme met zijn onbeperkt privaat eigendom lijkt onhoudbaar. De twee andere opties, socialisme dat gebaseerd is op staatseigendom en communisme dat gebaseerd is op gemeenschapseigendom, hebben ook hun nadelen. Wat ik zeer opvallend vind is dat wij de USSR, China en Cuba communistisch noemen, terwijl zij in feite socialistisch zijn (zo noemen zij zichzelf ook). Zij zijn gebaseerd op staatseigendom en niet op eigendom van de commune. De vragen zijn dus: kunnen wij ons een wereld verbeelden met een andere vorm van eigendom? Kan gemeenschappelijk eigendom op grote schaal bestaan?

Economie, nu en in de toekomst

Gisteren heb ik een college over economie nu en in de toekomst gegeven aan de Academie voor Stedenbouw en Architectuur in Tilburg. Belangrijkste boodschap: Business as usual is geen optie meer. Dit is goed en slecht nieuws. Dit betekent dat we niet op de oude weg door kunnen gaan, maar moeten veranderen. The Great Transition is noodzakelijk, wenselijk en mogelijk. Steeds meer mensen zien dit in en gaan aan de slag.

Om een duurzame samenleving en circulaire economie te bereiken, moet er een hoop veranderen; we dienen onze producten, processen, business modellen, systemen en onze manier van leren te herontwerpen. Genoeg te doen dus. Ook economie, geld en eigendom zullen veranderen. Gelukkig zijn er al veel alternatieven. Zie voor meer info de sheets Economie, nu en in de toekomst.

Hebben of zijn?

Gisteren (10 november 2012) was ik te gast bij de Club van Hemmen. Deze club van humanisten probeert maatschappelijke thema’s te koppelen aan persoonlijke verantwoordelijkheid. Het thema van deze dag was ‘hebben of zijn?’ Mij was gevraagd iets te vertellen over de rol van bezit in onze economische orde en mogelijke alternatieven.

Huisfilosoof Bart Petersen trapte af met een betoog aan de hand van Erich Fromm en Peter Sloterdijk. In 1976 benoemde Fromm in zijn boek To have or to be het einde van de belofte van oneindige vrijheid, oneindige materiële groei en de overheersing op de natuur. Hij voorspelde dat de mens door zijn radicaal hedonisme en zijn mensbeeld van de homo economicus zou gaan botsen met de natuur en zijn medemens. Hierdoor zou volgens hem de noodzaak voor een grondige aanpassing ontstaan: van ‘hebben’ naar ‘zijn’. Dit zijn voor de mens in essentie twee zeer verschillende bestaanswijzen. Het ‘hebben’ gaat om dingen. Het ‘zijn’ om mensen. In 2009 publiceerde Peter Sloterdijk Du mußt dein Leben ändern. In dit boek komt hij met een nieuw mensbeeld: de oefenende mens. Volgens Sloterdijk is het kenmerkend voor de mens dat hij boven zijn beperkingen uit kan groeien. Wij kunnen niet anders dan ons aanpassen. Ook de mondiale ecologische crisis kunnen wij door dagelijks te oefenen bedwingen.

Na Bart’s boeiende inleiding heb ik een uur lang gepraat over economie en eigendom. Met name de relatie tussen geld en eigendom is volgens mij cruciaal in onze economische orde; ze zijn voor elkaar inwisselbaar en verstreken elkaar. Door de crises en de scheve verdeling van consumptie en eigendom ontkomen we er in 2012 niet aan het verdeelmechanisme geld ter discussie te stellen. Uiteindelijk dienen we ook eigendom te herdefiniëren  Eigendom ter discussie stellen is echter gevaarlijk, omdat privaat eigendom  (‘hebben’) centraal staat in ons huidige economisch systeem. Toch veranderen eigendomsverhoudingen langzaam; Greenwheels, Openoffice, Wikipedia, Airbnb zijn allemaal voorbeelden. Wij zijn aan het oefenen. Op systeemniveau is een doorbraak naar ‘zijn’ echter nog ver weg. De Ecobalans is een mogelijk alternatief. Voor meer informatie, zie de sheets over Economie en Eigendom.

Daarna woonde ik een workshop bij over het hedonisme van Epicurus met de centrale vraag: kan hedonisme een basis geven voor een duurzaam leven? In eerste instantie lijkt dit een vreemde stelling, maar Epicurus zijn hedonisme is anders dan ons huidige radicale hedonisme; zijn hedonisme is doordacht. Zijn belangrijkste deugden waren: vriendschap, soberheid, rechtvaardigheid en zelfredzaamheid. Hij pleitte voor het genieten van wat er is. Michel Onfray probeert met l’Université populaire du Goût deze vorm van genieten te herintroduceren. Op zijn volksuniversiteit van de smaak worden muziek, filosofie, theater, film, eten, drinken, samenzijn en genieten met elkaar verbonden. Dit hedonisme kan volgens mij duurzaam leven ondersteunen. Genieten mag. Duurzaam leven is geen straf, maar zelfs een vorm van genieten. Door ons te focussen op ‘zijn’ en niet op ‘hebben’ kunnen we het huidige radicaal hedonisme vervangen door het hedonisme van Epicurus en minder afhankelijk worden van spullen voor ons geluk. Het kan anders. Het kan beter.