We hebben meer Socratessen nodig

Wij leven in een wereld waarin wij verplicht worden positief te zijn. Sterker nog, zaken in twijfel trekken wordt gezien als negatief. Karl Popper stelde:

“Optimism is a moral duty.”

Tegenwoordig is onze positiviteit doorgeslagen en hierdoor gaan wij keer op keer de fout in, vooral in het bedrijfsleven. Enron, Madoff, subprime mortgages, Liborgate, vastgoedfraude, allemaal voorbeelden van het blind accepteren van de situatie. Niemand stelde vragen. Iedereen volgde. Niemand wil de sfeer bederven door te vragen: ‘Hoezo is dit goed? Is dit rechtvaardig?’ Niemand zei: ‘Dit is schandalig! Kappen!’

Wij hebben meer Socratessen nodig om dit patroon te doorbreken. Meer vragenstellers. Meer onderzoekers. Meer twijfelaars. Socrates zei:

“Een leven dat niet wordt onderzocht is de moeite van het leven niet waard.”

Onderstaand filmpje legt helder uit dat zowel het communisme als het kapitalisme de neiging hebben te positief te zijn. Ook de financiële crisis is het resultaat van verplicht optimisme. Mensen die vraagtekens zetten bij de constante stijging van de huizenprijzen werden voor de crisis genegeerd of zelfs ontslagen. Jarenlang ontvingen bankiers premies, profiteerden de kopers van de – tijdelijke – stijging van de huizenprijzen, behaalden handige handelaren winsten door de slechte hypotheken te verpakken, een mooi verhaal te bedenken en de pakketten door te verkopen. Iedereen imiteerde. Iedereen gebruikte verkeerde modellen met onjuiste aannames. Iedereen geloofde in onrealistische groei.

Opvallend genoeg leren wij niets. Nog steeds prediken nagenoeg alle politici en beleidseconomen economische groei, terwijl oneindige groei op een eindige planeet onmogelijk is. Dit dogma is alleen te doorbreken door vragen te stellen. Dit is niet negatief, maar realistisch.

Peak Money

De geldhoeveelheid heeft zijn top bereikt en zal niet meer groeien. Ofwel, het tijdperk dat huishoudens, bedrijven, landen en financiële instellingen zelf, zich steeds dieper in de schulden steken is voorbij. De afgelopen decennia hebben wij elkaar aangemoedigd te lenen, steeds meer te lenen; banken hebben hieraan meegewerkt door steeds eenvoudiger kredieten te verstrekken. Niet de staatsschulden (alhoewel deze ook te hoog zijn), maar met name de private schulden zijn tot  een astronomische hoogte gestegen. Om deze reden is het eind van de economische crisis nog lang niet in zicht. De parallel met de crisis van de jaren ’30 is eenvoudig te zien.

Wij zullen dus onze schulden moeten reduceren en dit betekent dat de geldhoeveelheid gaat krimpen. Peak Money is bereikt. Helaas willen nog lang niet alle economische wetenschappers en politici dit accepteren. In plaats van de financiële sector te verkleinen, proberen zij banken redden. Wij dienen ons allemaal af te vragen welke banken en welke delen van banken gered moeten worden en welke we moeten laten omvallen.

Wat de meeste mensen niet beseffen is dat nagenoeg al het geld als schuld gecreëerd is. Op het moment dat banken dus minder kredieten versterkken is er minder geld in omloop. Zie ook de sheets van Tony Greenham (the New Economic Foundation) om Peak Money en de relatie tussen geld en schuld te begrijpen.

Naar mijn mening is dit het moment om andere vormen van geld te introduceren. Particulieren, bedrijven en de staat kunnen dit doen. Zij kunnen buiten banken om een ruilmiddel implementeren waardoor de reële economie niet in gevaar komt; zij kunnen kiezen voor ander geld waardoor de gevolgen van Peak Money ons niet overkomen, maar juist kansen bieden. Het is overduidelijk dat een groot  gedeelte van de financiële sector de komende decennia zal verdwijnen. Dit is niet erg. Dit is een kans.

Overconsumption and excess leverage

 This message is in English for my foreign friends. Two great talks by Andrew Sheng, Chief Adviser to the China Banking Regulatory Commission. He argues that the environmental crisis and financial crisis have one origin: excess consumption of global resources financed by excess leverage. He is right. It is strange that there are no limits on leverage and credit creation in a world with limited natural resources. And it is obvious that the planet simply cannot support 3 billion people in Asia living European lifestyles.

Sheng is not affraid, candid and realistic. In the first talk he speaks about financial Godzilla’s: banks that are too big to fail. He states that you can’t solve a debt crisis with more debt and that financial Godzilla’s nowadays have a free lunch. The idea of a free market is a myth! Well said Andrew!

Doorgaan met het lezen van “Overconsumption and excess leverage”

Aristoteles en speculatie

Wat kunnen wij leren van Aristoteles? Een hoop. Hij maakte namelijk 2500 jaar geleden reeds onderscheid tussen economie en chrematistiek. Economie is volgens Aristoteles de kunst om in het onderhoud te voorzien. Onder chremastistiek verstaat hij de kunst om geld te maken.

Anders gezegd, economie beperkt zich tot het verkrijgen van goederen die noodzakelijk zijn voor het leven en voor het huishouden of die nuttig zijn voor de staat, en chrematistiek draait om vermeerdering van geld. Het middel wordt doel. Het streven dat hiermee gepaard gaat is onbegrensd, omdat het doel geen grens heeft. De verwarring tussen deze twee vormen die in elkaar grijpen, heeft ertoe geleid dat vele economen, politici en bankiers het in stand houden en het vermeerderen van het geld tot in het oneindige als het uiteindelijke doel van de economie beschouwen. Ik vraag mij af waarom wij deze simpele les van Aristoteles zijn vergeten. Intellectuele luiheid?

Doorgaan met het lezen van “Aristoteles en speculatie”

Geld en alternatieven

Gisteren heb ik een Studium Generale Lezing gegeven met de titel: wat is er mis met ons geldstelsel? De avond was georganiseerd door het Bernard Lievegoed College for Liberal Arts en Transition Town Doorn. Minstens 80 mensen waren aanwezig.

Eerst een presentatie van een uur over de achtergrond, de kenmerken en de belangrijkste tekortkomingen van het huidige geldsysteem en de alternatieven. Vervolgens een discussie met de zaal van een uur. Hierbij de sheets. Een film volgt. Afgesproken is om een vervolgbijeenkomst te organiseren om de verschillende complementaire geldstelsels te verkennen.

Make Finance Work

Filmpje waarin helder wordt uitgelegd waarom het monetair maken van de natuur niet de oplossing is voor de crises. De logica van financiële markten is simpelweg niet bruikbaar om sociale rechtvaardigheid en duurzaamheid te realiseren. Gelukkig zijn er alternatieve economische systemen. Deze verdienen ruimte. Het is tijd dat politici, economen en topbestuurders dit gaan beseffen.

E-Book Geld draait de wereld door.

Naar aanleiding van de conferentie ‘Geld draait de wereld door’ in de Rode Hoed op 23 maart 2012 heb ik de afgelopen drie weken samen met Willemijn Kemp en Dirma Nagelhout een E-Book gemaakt. Velen anderen hebben input gegeven waardoor het zeer snel gerealiseerd kon worden. De problemen van het huidige geldsysteem en oplossingen worden besproken. Het E-Book is gratis beschikbaar en mag uiteraard verspreid worden.

E-Book Geld draait de wereld door.