Oratie Wim Boonstra: Geld speelt (g)een rol

De oratie van de heer Boonstra op 11 oktober 2013 leek zoveel belovend. Trots had de Vrije Universiteit Amsterdam op haar website aangekondigd:

“De manier waarop het geld in omloop wordt gebracht, het ‘geldscheppingsproces’, staat als uitvloeisel van de huidige financiële crisis volop in de schijnwerpers. Nogal wat analisten hebben ‘ontdekt’ dat het meeste geld niet door de overheid of de centrale bank in omloop wordt gebracht, maar door commerciële banken. Zij vinden dat de overheid het monopolie op geldschepping zou moeten hebben en dat de huidige situatie dus ongewenst is. Wim Boonstra concludeert in zijn oratie dat het goed is om nog eens kritisch naar de rol van banken in het geldscheppingsproces te kijken.”

Wij, een tiental mensen rondom Stichting Ons Geld, gingen vol verwachting naar deze oratie. Zou het dan toch mogelijk zijn met de gevestigde orde tot een open en gedegen dialoog over de geldschepping te komen? Nee dus. Boonstra’s oratie (beelden hier) leek nog het meest op de geloofsbelijdenis van een bankier. Wie zijn oratie napraat maakt vast kans op een baan bij een bank. Geloofsbelijdenissen passen natuurlijk goed bij de Vrije Universiteit, wier theologische verhandelingen toenemende internationale erkenning genieten. Het bankierscredo dat Boonstra reciteerde sluit naadloos in de Calvinistische traditie. Calvijn verdient ook groot bankierscrediet voor zijn bijdrage aan de opkomst van de financiële woeker in de (eens) christelijke wereld. Wetenschappelijke waarde had Boonstra’s oratie aan de Amsterdamse Zuidas helaas niet. Het was meer een samenvatting van hoe de bankiersgemeenschap naar geld, geldcreatie en de wereld kijkt. En dat is op zich heel waardevol. Want over het algemeen lijken bankiers deze onderwerpen graag te vermijden.

Fier klopte Boonstra, die ook hoofdeconoom van de Rabobank is, zich aan het slot van zijn rede nog op de borst. Hij heeft naar eigen zeggen de eurobond verzonnen. Maar dat is een prestatie! Een bankier die verzint dat een ander – in dit geval Europa – geld bij hem mag lenen. En als anderen, zoals wij, dan zeggen dat de bankier dit geld ‘uit het niets’ creëert, is dat volgens Boonstra beslist onwaar. De inspanning van Europa om aan zijn verplichtingen jegens de bank te gaan voldoen dekt namelijk de creatie van het geld. Daarmee kwam Boonstra uit op het punt waar we dachten dat de oratie over zou gaan. Als ‘Europa’ en de inspanning die zij levert, de ‘dekking is’ van het geld, waarom zou Europa dan niet zelf haar geld creëren? Waarom dat overlaten aan private banken? Als Europa zelf haar geld maakt blijft ze schuldenvrij. En als ze het aan bankiers over laat, stort ze zich in al maar groeiende schulden. Met bezuinigingen, ellende en afnemende welvaart tot gevolg.

Maar deze gedachte wil Boonstra niet volgen. En eigenlijk is dat ook best logisch. Hij is nu eenmaal bankier, denkt als een bankier, oreert als een bankier en schrijft als een bankier. En dat is goed nieuws. Want Boonstra’s oratie en zijn boek Geld speelt (g) een rol. Over de waarde, schepping en vernietiging van geld dat op dezelfde dag verscheen, bieden zeldzaam helder materiaal op basis waarvan de dialoog kan worden aangegaan.

geld speelt (g)een rol

Boonstra pretendeert in zijn boek – dat wij meteen hebben gelezen – hardnekkige misverstanden uit de weg te ruimen. Dit doet hij helaas niet. Hij doet eerder het omgekeerde. Iedereen met enige kennis van het geldsysteem ziet dat zijn conclusies gebaseerd zijn op een selectieve literatuurkeuze, een eenzijdige opvatting van de geschiedenis, een dubieuze analyse van de huidige crisis, een op sommige punten onjuiste uitleg (of bankiersuitleg) van het huidige geldsysteem, bedenkelijke framing en het negeren van democratische basisprincipes. De meest essentiële vragen laat hij bovendien onbeantwoord. Wij kunnen nauwelijks anders dan concluderen dat de heer Boonstra als hoofdeconoom van de Rabobank vooral doet aan belangenbehartiging in plaats van wetenschappelijk onderzoek.

Hoewel Boonstra’s werk dus niet bepaald getuigt van grote belangstelling voor andere opvattingen dan die van bankiers, biedt het wel een uitgelezen kans om eens serieus op het bankiersgedachtegoed in te gaan. Deze kans benutten wij graag. De komende tijd zullen we de stevige kritiek die we hebben op het werk van de heer Boonstra uitwerken en onderbouwen. We willen de heer Boonstra nu al bedanken voor zijn waardevolle bijdrage aan dit debat. Hij heeft het debat verder gebracht door inzicht te geven in zijn denken. Objectief wetenschappelijk kunnen we het echter niet noemen.

Dit (opinie-)verslag heb ik samen met Edgar Wortmann geschreven en is gisteren reeds gepubliceerd op duurzaamnieuws.nl, biflatie.nl en het blog van Ons Geld. Geïnteresseerden kunnen meer informatie over geldcreatie vinden in onlangs gepubliceerd essay De kunst van geldscheppen.

Advertenties

I’m a monetary reform activist

Vorige week liet Payment Service Provider Sisow weten het account van Stichting Ons Geld (waar ik bestuurslid ben) niet te activeren. Reden: Stichting Ons Geld stelt het huidige monetaire systeem ter discussie. Dit klopt. Wij stellen voor het monetair systeem te wijzigen. Wij willen geldcreatie onder publiek bestuur plaatsen door Full Reserve Banking te implementeren. Zo’n monetair systeem is in onze ogen democratischer, eerlijker, duurzamer en stabieler. Schijnbaar mag je dit niet voorstellen in Nederland. Anders geformuleerd, de belangen om geldcreatie in private handen te houden zijn groot, heel groot.

Toch ontkomen we er niet aan het geldsysteem te wijzigen. Er is namelijk steeds meer bewijs dat het huidige geldsysteem bijdraagt aan instabiliteit, onduurzaamheid en ongelijkheid. Gisteren heb ik groot aantal recent verschenen video’s over deze problematiek bekeken. Drie wil ik er hier onder de aandacht brengen. Ten eerste deze over het monetair systeem:

Ten tweede deze video over ongelijkheid in de UK:

Ten derde een interview met  Joe Bongiovanni waarin hij uitgebreid uitlegt waarom monetaire hervorming prioriteit nummer 1 zou moeten zijn. Een aanrader.

Bongiovanni begint zijn betoog met “I’m a monetary reform activist“. Dit heeft mij aan het denken gezet. Ik heb mijzelf nooit als een activist gezien; ik zou mijzelf eerder een realist noemen. Iemand die ziet dat het bestaande monetair systeem altijd leidt tot excessen en begrijpt dat het op zoek gaan naar een beter alternatief vrijheid is. Vreemd genoeg laten velen, waaronder de mensen achter Sisow, zich leiden door intellectuele luiheid en lafheid. In plaats van te streven naar een beter systeem, beschermen ze bestaande belangen. Hierdoor versterken zij enkel de financieel-economische, sociaal-economische en ecologisch-economische crises. Misschien moeten we dus allemaal maar monetary reform activists worden?!?

De kunst van geldscheppen

Het essay De kunst van geldscheppen heb ik afgelopen jaar in verschillende fasen geschreven. Het afronden was een worsteling. Maanden heeft het geduurd. Telkens weer ontdekte ik nieuwe informatie en leerde ik meer over het geldsysteem. Ook werd ik geconfronteerd met mijn beperkte schrijftalent. Nu heb ik besloten dit essay te publiceren. Het wordt namelijk niet meer beter. Met De kunst van geldscheppen wil ik het debat over de crisis in het bijzonder en economie in het algemeen verbreden en onze kennis van geld en schuld actualiseren. Commentaar is uiteraard van harte welkom (contact). De ontwikkeling van kennis is immers een gezamenlijk proces. Ons denken gaat voort.

Geld V

Geldcreatie naar de overheid en banken als solide intermediairs

Vorige week schreef ik samen met Platform DSE-collega Lou Keune een inbreng voor de Commissie Structuur Nederlandse Banken met de titel geldcreatie naar de overheid en banken als solide intermediairs. Een stabiel monetair systeem is volgens ons mogelijk, wenselijk en noodzakelijk. Sterker nog, het is een vereiste om de echte uitdagingen in deze wereld (zoals grondstofschaarste, armoede en honger) aan te pakken. Wat dient er te gebeuren?

1) Plaats geldcreatie onder publiek bestuur

2) Creëer geld zonder schuld

3) Implementeer Full Reserve Banking

4) Verander het eigenaarschap van geld

5) Ga speculatie tegen

6) Zoek de juiste balans tussen veerkracht en efficiency

7) Saneer schulden

Een geldsysteem met schuldenvrij geld is mogelijk. Momenteel kan geld alleen in omloop komen indien iemand bereid is geld te lenen. Ofwel, zonder schulden geen geld. Dit is grote systeemfout. We dienen onderscheid te maken tussen de behoefte aan krediet en de behoefte aan geld. Gelukkig is dit mogelijk en weten steeds meer mensen dit. Mocht je het nog niet weten, lees dan het document geldcreatie naar de overheid en banken als solide intermediairs. Het kan anders!

geld lenen creert geld

Daly over Full Reserve Banking

Kort filmpje met voormalig Wereldbank econoom Herman Daly waarin hij de voordelen van Full Reserve Banking uitlegt. De grote vraag is waarom dit debat momenteel wordt vermeden. In het stuk A Steady-State Economy  benoemt Daly de voordelen nog helderder:

“One hundred percent reserves would put our money supply back under the control of the government rather than the private banking sector. Money would be a true public utility, rather than the by-product of commercial lending and borrowing in pursuit of growth. Under the existing fractional reserve system the money supply expands during a boom, and contracts during a slump, reinforcing the cyclical tendency of the economy. The profit (seigniorage) from creating (at negligible cost) and being the first to spend new money and receive its full exchange value, would accrue to the public rather than the private sector. The reserve requirement, something the Central Bank manipulates anyway, could be raised from current very low levels gradually to 100%. Commercial banks would make their income by financial intermediation (lending savers’ money for them) as well as by service charges on checking accounts, rather than by lending at interest money they create out of nothing. Lending only money that has actually been saved by someone reestablishes the classical balance between abstinence and investment. This extra discipline in lending and borrowing likely would prevent such debacles as the current “sub-prime mortgage” crisis. 100% reserves would both stabilize the economy and slow down the Ponzi-like credit.” 

Naar mijn mening zijn de ecologische, sociale en financiële crisis niet op te lossen zonder de kern van het geldsysteem te veranderen. Full Reserve Banking is een goede optie. Vreemd genoeg ontwijken de meeste economen en politici deze discussie. De moed ontbreekt om van geld een publiek middel te maken. Lafheid heerst. Of zijn velen zelfs onwetend?

IJsland als voorbeeld

ijsland

Onlangs schreef ik blogs over de Pots and Pans Revolution en Full Reserve Banking. Nu komen deze samen. IJsland is wat mij betreft het voorbeeld hoe politiek en financieel wanbeleid aangepakt dient te worden. Na de financiële ineenstorting in 2008 heeft het land onder andere een nieuwe grondwet geschreven, is corruptie aangepakt, zijn hebzuchtige bankiers berecht en is macht gedecentraliseerd. En IJslanders gaan gewoon door met het democratiseren van hun land. De volgende stap is het verbeteren van de geldcreatie. Een paar dagen geleden is er in het Althing, het IJslandse parlement, een motie aangenomen om Full Reserve Banking te onderzoeken. Deze luidt:

“Althing concludes that the minister of finance will form a committee of specialists to research how the separation of money creation and loan function of the banking system can be achieved by limiting banks’ ability to create new deposits through lending.”

Verschillende internationale monetaire specialisten, zoals Stephen Zarlenga, Richard Werner en Ben Dyson, hebben een positief advies uitgebracht. Alle 12 adviezen zijn online te lezen. Alleen de Centrale Bank en de Financial Service Association hebben een negatief advies uitgebracht…. Deze machtsinstituten beschermen het bestaande systeem en zijn niet op zoek naar een beter systeem. In Nederland is dit niet anders. De DNB streeft naar stabiliteit van het bestaande financiële systeem en daarom verandert er nauwelijks iets. Pas indien burgers zich er tegenaan gaan bemoeien – zoals het hoort in een democratie – zal er een beter duurzamer financieel systeem komen. IJslanders zijn wat dat betreft verder dan Nederlanders. Wij slapen nog en denken dat anderen de problemen gaan oplossen. Dit is de reden waarom de crisis in Nederland – en de rest van Europa – doorettert. Machtsvraagstukken en structurele veranderingen worden vermeden. Fundamentele vraagstukken worden niet eens besproken. Angst en politieke correctheid heersen. IJsland laat zien dat het anders kan. Dat is klasse.

Voor meer info over deze IJslandse motie, zie de website van Positive Money.

The Chicago Plan Revisited

IMF-CHICAGO-300x264

In mijn vorige blog verwees ik naar een working paper van het IMF. Dit paper met de titel The Chicago Plan Revisited  is een aanrader om te lezen. Een aantal passages zijn zeer technisch en lastig; hoofdstuk I, II en VIII zijn daarentegen goed te lezen. Een paar belangrijke punten zal ik in dit blog aanstippen. De schrijvers, Benes en Kumhof, stellen dat zij bewijs hebben gevonden voor de voordelen van 100% full reserve banking die Irving Fisher (1936) claimde. Fisher stelde dat het splitsen van de monetaire en kredietfunctie van het banksysteem en het 100% dekken van deposito’s vier voordelen zou opleveren:

(1) Veel betere controle over een belangrijke bron van conjunctuurschommelingen, te weten plotselinge verhogingen en inkrimpingen van bankkrediet.

(2) Volledige eliminatie van bank runs.

(3) Drastische verlaging van de (netto) publieke schuld.

(4) Drastische verlaging van de private schuld, omdat geldcreatie niet langer tegelijkertijd schuldcreatie vereist.

Ook concluderen de schrijvers dat geen van deze voordelen ten koste gaat van de kernfuncties van het private financiële systeem. Nog steeds zullen private financiële instellingen een belangrijke rol spelen in onder andere het betalingsverkeer en het efficiënt alloceren van kapitaal aan de meest productieve doeleinden. Ofwel, er is een stabieler geldsysteem mogelijk en banken kunnen blijven bestaan. Vreemd genoeg wordt full reserve banking nauwelijks besproken. Dit komt, omdat de vele politici en economen de achtergrond en de kern van het geldsysteem – geldcreatie – niet begrijpen. De schrijvers halen monetair historicus De la Mar aan om het gebrek aan historische kennis duidelijk te maken:

“As a rule political economists do not take the trouble to study the history of money; it is much easier to imagine it and to deduce the principles of this imaginary knowledge.”

Over geldcreatie staat in dit paper onder andere dit:

“A realistic model needs to reflect the fact that under the present system banks do not have to wait for depositors to appear and make funds available before they can on-lend, or intermediate, those funds. Rather, they create their own
funds, deposits, in the act of lending.” 

En:

“When banks make loans, they create additional deposits for those that have borrowed the money.”

 Zolang velen niet weten dat commerciële banken een monopolie hebben op geldcreatie en dus bepalen hoeveel geld er beschikbaar is, is de crisis niet op te lossen. Het is mogelijk schuldenvrij en rentevrij geld in omloop te brengen; we moeten alleen wel weten dat dit een alternatief is. We zullen de verschillende alternatieven moeten bestuderen en een keuze moeten maken. Lees The Chicago Plan Revisited dus. Het kan anders. Het kan beter.

Momenteel ben ik een langer stuk over het democratiseren van de geldcreatie aan het afronden. Dit zal ik binnenkort publiceren.