Geldcreatie naar de overheid en banken als solide intermediairs

Vorige week schreef ik samen met Platform DSE-collega Lou Keune een inbreng voor de Commissie Structuur Nederlandse Banken met de titel geldcreatie naar de overheid en banken als solide intermediairs. Een stabiel monetair systeem is volgens ons mogelijk, wenselijk en noodzakelijk. Sterker nog, het is een vereiste om de echte uitdagingen in deze wereld (zoals grondstofschaarste, armoede en honger) aan te pakken. Wat dient er te gebeuren?

1) Plaats geldcreatie onder publiek bestuur

2) Creëer geld zonder schuld

3) Implementeer Full Reserve Banking

4) Verander het eigenaarschap van geld

5) Ga speculatie tegen

6) Zoek de juiste balans tussen veerkracht en efficiency

7) Saneer schulden

Een geldsysteem met schuldenvrij geld is mogelijk. Momenteel kan geld alleen in omloop komen indien iemand bereid is geld te lenen. Ofwel, zonder schulden geen geld. Dit is grote systeemfout. We dienen onderscheid te maken tussen de behoefte aan krediet en de behoefte aan geld. Gelukkig is dit mogelijk en weten steeds meer mensen dit. Mocht je het nog niet weten, lees dan het document geldcreatie naar de overheid en banken als solide intermediairs. Het kan anders!

geld lenen creert geld

Daly over Full Reserve Banking

Kort filmpje met voormalig Wereldbank econoom Herman Daly waarin hij de voordelen van Full Reserve Banking uitlegt. De grote vraag is waarom dit debat momenteel wordt vermeden. In het stuk A Steady-State Economy  benoemt Daly de voordelen nog helderder:

“One hundred percent reserves would put our money supply back under the control of the government rather than the private banking sector. Money would be a true public utility, rather than the by-product of commercial lending and borrowing in pursuit of growth. Under the existing fractional reserve system the money supply expands during a boom, and contracts during a slump, reinforcing the cyclical tendency of the economy. The profit (seigniorage) from creating (at negligible cost) and being the first to spend new money and receive its full exchange value, would accrue to the public rather than the private sector. The reserve requirement, something the Central Bank manipulates anyway, could be raised from current very low levels gradually to 100%. Commercial banks would make their income by financial intermediation (lending savers’ money for them) as well as by service charges on checking accounts, rather than by lending at interest money they create out of nothing. Lending only money that has actually been saved by someone reestablishes the classical balance between abstinence and investment. This extra discipline in lending and borrowing likely would prevent such debacles as the current “sub-prime mortgage” crisis. 100% reserves would both stabilize the economy and slow down the Ponzi-like credit.” 

Naar mijn mening zijn de ecologische, sociale en financiële crisis niet op te lossen zonder de kern van het geldsysteem te veranderen. Full Reserve Banking is een goede optie. Vreemd genoeg ontwijken de meeste economen en politici deze discussie. De moed ontbreekt om van geld een publiek middel te maken. Lafheid heerst. Of zijn velen zelfs onwetend?

IJsland als voorbeeld

ijsland

Onlangs schreef ik blogs over de Pots and Pans Revolution en Full Reserve Banking. Nu komen deze samen. IJsland is wat mij betreft het voorbeeld hoe politiek en financieel wanbeleid aangepakt dient te worden. Na de financiële ineenstorting in 2008 heeft het land onder andere een nieuwe grondwet geschreven, is corruptie aangepakt, zijn hebzuchtige bankiers berecht en is macht gedecentraliseerd. En IJslanders gaan gewoon door met het democratiseren van hun land. De volgende stap is het verbeteren van de geldcreatie. Een paar dagen geleden is er in het Althing, het IJslandse parlement, een motie aangenomen om Full Reserve Banking te onderzoeken. Deze luidt:

“Althing concludes that the minister of finance will form a committee of specialists to research how the separation of money creation and loan function of the banking system can be achieved by limiting banks’ ability to create new deposits through lending.”

Verschillende internationale monetaire specialisten, zoals Stephen Zarlenga, Richard Werner en Ben Dyson, hebben een positief advies uitgebracht. Alle 12 adviezen zijn online te lezen. Alleen de Centrale Bank en de Financial Service Association hebben een negatief advies uitgebracht…. Deze machtsinstituten beschermen het bestaande systeem en zijn niet op zoek naar een beter systeem. In Nederland is dit niet anders. De DNB streeft naar stabiliteit van het bestaande financiële systeem en daarom verandert er nauwelijks iets. Pas indien burgers zich er tegenaan gaan bemoeien – zoals het hoort in een democratie – zal er een beter duurzamer financieel systeem komen. IJslanders zijn wat dat betreft verder dan Nederlanders. Wij slapen nog en denken dat anderen de problemen gaan oplossen. Dit is de reden waarom de crisis in Nederland – en de rest van Europa – doorettert. Machtsvraagstukken en structurele veranderingen worden vermeden. Fundamentele vraagstukken worden niet eens besproken. Angst en politieke correctheid heersen. IJsland laat zien dat het anders kan. Dat is klasse.

Voor meer info over deze IJslandse motie, zie de website van Positive Money.

The Chicago Plan Revisited

IMF-CHICAGO-300x264

In mijn vorige blog verwees ik naar een working paper van het IMF. Dit paper met de titel The Chicago Plan Revisited  is een aanrader om te lezen. Een aantal passages zijn zeer technisch en lastig; hoofdstuk I, II en VIII zijn daarentegen goed te lezen. Een paar belangrijke punten zal ik in dit blog aanstippen. De schrijvers, Benes en Kumhof, stellen dat zij bewijs hebben gevonden voor de voordelen van 100% full reserve banking die Irving Fisher (1936) claimde. Fisher stelde dat het splitsen van de monetaire en kredietfunctie van het banksysteem en het 100% dekken van deposito’s vier voordelen zou opleveren:

(1) Veel betere controle over een belangrijke bron van conjunctuurschommelingen, te weten plotselinge verhogingen en inkrimpingen van bankkrediet.

(2) Volledige eliminatie van bank runs.

(3) Drastische verlaging van de (netto) publieke schuld.

(4) Drastische verlaging van de private schuld, omdat geldcreatie niet langer tegelijkertijd schuldcreatie vereist.

Ook concluderen de schrijvers dat geen van deze voordelen ten koste gaat van de kernfuncties van het private financiële systeem. Nog steeds zullen private financiële instellingen een belangrijke rol spelen in onder andere het betalingsverkeer en het efficiënt alloceren van kapitaal aan de meest productieve doeleinden. Ofwel, er is een stabieler geldsysteem mogelijk en banken kunnen blijven bestaan. Vreemd genoeg wordt full reserve banking nauwelijks besproken. Dit komt, omdat de vele politici en economen de achtergrond en de kern van het geldsysteem – geldcreatie – niet begrijpen. De schrijvers halen monetair historicus De la Mar aan om het gebrek aan historische kennis duidelijk te maken:

“As a rule political economists do not take the trouble to study the history of money; it is much easier to imagine it and to deduce the principles of this imaginary knowledge.”

Over geldcreatie staat in dit paper onder andere dit:

“A realistic model needs to reflect the fact that under the present system banks do not have to wait for depositors to appear and make funds available before they can on-lend, or intermediate, those funds. Rather, they create their own
funds, deposits, in the act of lending.” 

En:

“When banks make loans, they create additional deposits for those that have borrowed the money.”

 Zolang velen niet weten dat commerciële banken een monopolie hebben op geldcreatie en dus bepalen hoeveel geld er beschikbaar is, is de crisis niet op te lossen. Het is mogelijk schuldenvrij en rentevrij geld in omloop te brengen; we moeten alleen wel weten dat dit een alternatief is. We zullen de verschillende alternatieven moeten bestuderen en een keuze moeten maken. Lees The Chicago Plan Revisited dus. Het kan anders. Het kan beter.

Momenteel ben ik een langer stuk over het democratiseren van de geldcreatie aan het afronden. Dit zal ik binnenkort publiceren. 

Het is ideologie

Maandagavond bezocht ik een bijeenkomst van het Sustainable Finance Lab (SFL) over geldschepping en schuldenlast. Dirk Bezemer (RUG, SFL), Jaap van Duijn (ex-Robeco), Aerdt Houben (DNB) en Michiel Bijlsma (CPB) mochten het podium betreden. Het SFL is een groep van wetenschappers die gezamenlijk ideeën voor verduurzaming van de financiële sector aandraagt en bijeenkomsten organiseert om de dialoog met de financiële sector op gang te brengen. Zoals wel vaker tijdens dit soort bijeenkomsten werd de kern van het probleem ontweken. De belangrijkste vraag ‘wie mag geld scheppen?’ werd niet bediscussieerd. En zolang wij blijven praten over ratio’s, risico’s en buffers is de crisis niet op te lossen. Een democratisch geldsysteem is noodzakelijk om een duurzaam financieel systeem te krijgen.

Dirk Bezemer legde op deze SFL-avond helder uit hoe commerciële banken tegenwoordig geld scheppen. Dit doen zij door getallen in een computer in te voeren. Ofwel, banken creëren geld uit het niets tegen schuld. Volgens Bezemer hebben banken de afgelopen decennia te veel geld gecreëerd voor non-productieve activiteiten en te weinig voor productieve activiteiten. Goed punt. Wat niet expliciet werd gesteld, is dat banken binnen het huidige systeem ‘gedwongen’ worden veel kredieten te verstrekken, omdat zij geld moeten verdienen met geldcreatie. Hun aandeelhouders willen winstmaximalisatie.

Wat later op de avond werd duidelijk dat de marktideologie – ondanks het overduidelijke marktfalen – nog steeds heerst. Aerdt Houben van de Nederlandsche Bank leidde de dans. Geldcreatie is volgens hem een markttaak. Houben en Blijsma van het Centraal Plan Bureau toonden aan niet in te willen zien dat in Nederland drie grote banken 90% van het geld creëren. Dit heet een oligopolie. Dit lijkt op een communistische planeconomie; een zeer beperkt aantal bankiers bepaalt wie hoeveel geld krijgt voor wat. Met name grote kredietbesluiten worden door een zeer select gezelschap genomen. Dat de Nederlandse Bank dit oligopolie niet aanpakt is vreemd. De DNB beschermt de bestaande belangen, in plaats van te streven naar een duurzaam financieel systeem voor iedereen. De drie grote Nederlandse banken verdienen al decennia aan geldcreatie. Dit klopt niet. Geldcreatie is een politiek en sociaal onderwerp. Dat wil niet zeggen dat de overheid de geldcreatie moeten controleren, want ook politici zullen deze taak misbruiken. Zij zullen veel geld creëren als zij de macht hebben om herkozen te worden.

Gelukkig zijn er tussenoplossingen mogelijk. Het is zaak de beslissing hoeveel nieuw geld en de beslissing over de allocatie van het geld van elkaar te scheiden. Een onafhankelijk transparant orgaan zou moeten bepalen hoeveel nieuw geld er nodig is om economische activiteit te organiseren en inflatie te voorkomen. Dit orgaan dient verantwoording af aan het parlement en de samenleving. Dit geld wordt vervolgens schuldenvrij en rentevrij gecreëerd door de Centrale Bank. Simpelweg door het saldo van de rekening van de overheid te verhogen. Dit nieuwe geld wordt in feite toegevoegd aan de belastingontvangsten. De overheid kan het geld vervolgens besteden in de reële economie, de belastingen verlagen, de staatsschuld aflossen of directe betalingen doen aan alle burgers. Banken blijven in dit systeem bestaan, maar worden tussen personen. Zij gaan opereren zoals de meeste mensen denken dat ze nu al opereren. Rekeninghouders krijgen twee rekeningen: een transactie rekening (1oo% veilig) en een investeringsrekening (risicovol). Alleen het geld wat op de investeringsrekening staat mag de bank uitlenen aan een derde partij en over dit geld kan de rekeninghouder rente (rendement) ontvangen. Door het betalingssysteem compleet te scheiden van het leensysteem worden de risico’s gereduceerd en gelegd bij degenen die risico willen nemen. Dit heet Full Reserve Banking.

Vreemd genoeg lijkt de DNB deze term niet te kennen. Full Reserve Banking is geen nieuw idee; vele topeconomen  uit diverse scholen hebben hier voor gepleit. Bijvoorbeeld Fischer, de Soto, Friedman, Robertson, Tobin en Daly. Ook Benes en Kumhof brachten onlangs een IMF working paper uit over Full Reserve Banking. Het is tijd om geldschepping weg te halen bij commerciële banken en te democratiseren. Het kan anders. Wij dienen gezond verstand te prefereren boven marktideologie. Pas dan kunnen wij de financiële crisis oplossen.

Momenteel ben ik een langer stuk over het democratiseren van de geldcreatie aan het afronden. Dit zal ik binnenkort publiceren.