Einstein over rijkdom

Onlangs bladerde ik weer eens door het boek The World As I See It van Albert Einstein (1879 – 1955). Dit doe ik zo nu en dan, omdat vele ideeën van dit genie mij aanspreken. In dit boek schrijft Einstein over veel meer dan enkel wetenschap. Er staan prachtige teksten in over onderwerpen als vrede, politiek, de betekenis van het leven en religie. Ook over rijkdom zegt Einstein iets boeiends:

“I am absolutely convinced that no wealth in the world can help humanity forward, even in the hands of the most devoted workers in this cause. The example of great and pure characters is the only thing that can produce fine ideas and noble deeds. Money only appeals selfishness and always tempts its owners irresistibly to abuse it. Can anyone imagine Moses, Jesus, or Gandhi armed with the money-bags of Carnegie?”

In 1934 begreep Einstein al dat geld  doorgaans een hindernis is en geld verdienen absoluut geen doel op zich kan zijn. Dit geldt zowel voor individuen als voor de gehele mensheid. Winstmaximalisatie en economische groei zijn dwaalsporen.

Vreemd genoeg zijn er nog steeds veel mensen die stellen dat geld een incentive is om te werken. Dit is een van de grootse mythen van onze tijd; indien ik zelf observeer, zie ik dat geld geen incentive maar een vereiste is om te kunnen participeren in de samenleving. Mensen die het geld-is-een-incentive-argument gebruiken verdraaien de wereld. Voor saaie herhalende werkzaamheden is geld mogelijk een incentive, voor creatieve scheppende activiteiten echter niet.

 Tevens heerst vandaag de dag de gedachte dat meer en betere wetten, meer en betere regels, meer en betere incentives de maatschappij zullen verbeteren. Ook dit is een onjuist. Ook dit is een mythe. Het is mogelijk dat op korte termijn een licht positief effect te zien is, maar op de lange termijn is dit logischerwijs niet het geval. Een te veel aan regels maakt zelf denken overbodig en doet praktische wijsheid binnen de mensheid afnemen. Wij hebben individuen nodig die zichzelf kunnen beheersen. Twee prachtige quotes om dit te verhelderen:

“Zichzelf te beheersen is de grootste heerschappij!”

Seneca (ca 4 v Chr – 65 n. Chr.)

“De mens is dan pas mens al hij tot zelfbeheersing in staat is en eigenlijk pas dan wanneer hij haar in de praktijk brengt.”

Gandhi (1869 – 1948)

Kortom, het gaat in het leven niet om geld, maar om zelfbeheersing, om praktische wijsheid. Einstein stelt terecht dat  the example of great and pure characters veel belangrijker is dan geld. Mijn voorstel is om de verkiezingsdebatten eens niet over het begrotingstekort, bezuinigingen en de euro te laten gaan, maar over zelfbeheersing en praktische wijsheid. Pas dan zal er werkelijk iets veranderen.

The Road to Freedom

The Road to Freedom is een goede – realistische – documentaire over Mahatma Gandhi (1869 – 1948). Helder wordt aangetoond dat zijn ideeën absoluut niet zijn gerealiseerd. Feitelijk heeft Gandhi gefaald; slechts zijn gedachten hebben de wereld veroverd.

Wat wilde Gandhi? Vrijheid, non violence, eenheid en lokale economieën. Gandhi vond dat Brits-Indië vrijheid moest verdienen. Pas indien gelijkheid van alle mensen en religieuze eenheid binnen Brits-Indië bereikt zouden zijn, zou onafhankelijkheid verdiend zijn. Op economische gebied pleitte hij voor regionale zelfvoorzienende economieën. Gandhi protesteerde altijd geweldloos om zijn doelen te bereiken.

Is Gandhi geslaagd? Onafhankelijkheid van Groot-Brittannië is gelukt, maar dit is gepaard gegaan met grof geweld en de splitsing van Brits-Indië in India en Pakistan. Hindoes en Moslims kregen beide een eigen staat. Precies wat Gandhi niet wilde is gebeurd. Ook heeft hij anderen niet kunnen overtuigen van zijn economische ideeën: India is de weg industrialisatie ingeslagen. Volgens Gandhi is dit geen vooruitgang.

Toch zijn er veel dingen waardoor mensen Gandhi als een voorbeeld zien. Hij geloofde in de kracht van het individu om verandering te realiseren. Hij zei ooit:

“Zoals opgeslagen warmte kan worden omgezet in energie, kan woede die beheerst wordt worden omgezet in een kracht die de wereld kan bewegen.”

Daarnaast geloofde hij in waarheid.  Hij zei:

“De spreuk ‘Waarheid is God’ prefereer ik  boven ‘God is Waarheid’. Want velen zijn vermoord in de naam van God, maar niemand is ooit vermoord in de naam van de waarheid.”

Of dit helemaal waar is betwijfel ik. Volgens mij is Socrates vermoord, omdat hij naar waarheid zocht. Ik vind Socrates en Gandhi lijken op elkaar; zij leefden beide hun eigen filosofie. Allebei streefden zij naar meesterschap over het zelf. Beiden waren praktisch filosofen, levenskunstenaars, morele kompassen, voorbeelden voor andere mensen. Gandhi stopte tijdens zijn leven meermaals religieus geweld door te gaan vasten en redde op deze manier vele levens. Toen hij werd vermoord, voelde iedereen zich verantwoordelijk. Het was een brute dood zoals hij waarschijnlijk gewenst had.

Indien je meer over Gandhi wilt weten, bekijk de documentaire The Road to Freedom of lees het blog Een paar lessen van Gandhi.