De mythe van de ruilhandel

Dankzij de aanhoudende crisis wordt ons economisch denken langzaam maar zeker ontmaskerd. Steeds meer mensen verdiepen zich in de fundamenten van de economische wetenschap en komen er achter dat deze vaak ideologisch zijn. Bovendien wordt de economische geschiedenis opnieuw onderzocht en dit levert een hoop verrassende inzichten op.

Gisteren ben ik begonnen in het boek Schuld, de eerste 5000 jaar. In hoofdstuk 2 ontrafelt de schrijver David Graeber de mythe van ruilhandel. Dit is een uitstekend voorbeeld van hoe wij allemaal geïndoctrineerd worden. Iedere economiestudent leert tegenwoordig dat mensen eerst ruilhandel bedreven, vervolgens geld introduceerden om het economisch verkeer soepeler te laten verlopen en pas daarna kredietsystemen ontwikkelden waardoor virtueel geld kon ontstaan. Helaas blijkt dit onjuist te zijn.

Graeber stelt dat virtueel geld niets nieuws is. Sterker nog, het is zelfs de oorspronkelijk vorm van geld. Uit antropologisch en historisch onderzoek blijkt dat kredietsystemen, rekeningen en kostendeclaraties al millennialang bestaan. Sinds de ontcijfering van Egyptische hiërogliefen en Mesopotamische spijkerschriften is dit duidelijk. Deze teksten onthulden dat kredietsystemen duizenden jaren aan de uitvinding van muntgeld voorafgingen. Kredietsystemen zijn dus net zo oud als de beschaving zelf. Vroegere economieën stelden een rangorde van dingen op en gebruikten kredietsystemen om hun transacties bij te houden.

Graeber toont tevens aan dat de ruilhandel zoals die door Adam Smith is beschreven waarschijnlijk nooit heeft plaatsgevonden. Het is zelfs aannemelijk dat ruilhandel helemaal niet zo’n oud verschijnsel is, maar zich pas in moderne tijden heeft verspreid. Doorgaans vindt ruilhandel volgens Graeber plaats tussen mensen die vertrouwd zijn met het gebruik van geld, maar daar op een of andere reden niet veel van beschikbaar hebben. Ofwel, pas in moderne crisis tijden zijn mensen gaan ruilen.

Kortom, het is dus niet zo dat mensen eerst ruilhandel bedreven, daarna geld ontdekten en uiteindelijk kredietsystemen ontwikkeld hebben. Het is precies andersom gebeurd. Eerst kredietsystemen, toen geld en tenslotte waarschijnlijk pas ruilhandel. Dankzij Graeber heb ik iets geleerd en is er weer een mythe ontmaskerd.

ruilhandel