Een alternatief voor neoliberale mythen

Bij beleidsmakers op vrijwel ieder niveau, nationaal en internationaal, domineert nog steeds de gedachte dat de markt, ‘mits die goed functioneert’, wel zorgt voor oplossingen. Ondanks diverse crises zijn privatisering, deregulering en vrijhandel nog steeds de leidende principes. Dit is neoliberalisme ten top. Het denken in termen van geld is gaan overheersen in onze wereld. Geld is een doel geworden, terwijl het een middel zou moeten zijn om het economisch verkeer soepel te laten verlopen. Door de voortdurende focus op winstmaximalisatie en economische groei zijn geldwaarden mens- en natuurwaarden gaan overheersen. Dit moet anders. Efficiëntie uitgedrukt in geld is namelijk totaal iets anders dan energie-, materiaal- en tijdsefficiëntie.

Waarom is het zo moeilijk het neoliberale beleid te transformeren? Dit komt, omdat het neoliberalisme gebaseerd is op mythen en illusies en niet op feiten. Een paar voorbeelden. Het is een mythe te denken:

  • de vrije markt gelijk staat aan vrijheid,
  • dat het BBP een goede indicator is voor vooruitgang van de mens en de samenleving,
  • dat een alsmaar hoger inkomen en een alsmaar hogere materiële consumptie mensen gelukkiger maken,
  • dat de mens volstrekt autonoom en individualistisch is,
  • dat de mens alleen maar rationeel denkt en handelt,
  • dat er volledige en relevante informatie aanwezig is,
  • dat onbeperkt privé eigendom noodzakelijk is voor persoonlijke ontplooiing,
  • dat op de vrije markt kopers en verkopers te klein zijn om de prijs te beïnvloeden,
  • dat economische groei leidt tot minder armoede,
  • dat alleen geld ofwel winstmaximalisatie een incentive is tot handelen,
  • dat mensen keuzevrijheid hebben en bijvoorbeeld altijd van baan kunnen veranderen,
  • dat de onzichtbare hand altijd gelijk heeft,
  • en dat er oneindige natuurlijke hulpbronnen zijn.

Neoliberalen gebruiken deze mythen om de realiteit te verdraaien, in te vullen en te kleuren. Het mag duidelijk zijn dat alleen de realiteit objectief is en dit niet de vorm van vrijheid is die wij willen. De enige echte vrijheid die wij kunnen realiseren is juist de bevrijding van dit soort mythen, van dit soort illusies, van dit soort irrationaliteit. Ik stel dat wij niet vrij zijn zolang de sociale orde wordt beheerst consumptie, zolang wij slechts onze wensen mogen projecteren op producten. Dit is een scheve vorm van vrijheid.

Gelukkig kunnen wij deze mythen doorbreken. Wij kunnen een alternatief dat gebaseerd is op feiten en andere principes implementeren. Hiervoor hebben wij leidende en sturende democratische instellingen op regionaal, nationaal en internationaal niveau nodig. Zij kunnen de spelregels veranderen en de macht van geld indammen.

Binnen de alternatieve economie dient de focus te liggen op:

Doorgaan met het lezen van “Een alternatief voor neoliberale mythen”

Turn off the TV an live life

Deze diashow vereist JavaScript.

Volgens de Stichting KijkOnderzoek kijken Nederlanders gemiddeld ruim 3 uur televisie per dag. In de VS kijken kinderen tussen de 8 en 18 maar liefst 4 uur per dag. Per jaar zien zij ongeveer 20.000 reclamespotjes van 30 seconden. Ook Nederlanders worden bedolven onder reclameboodschappen. De invloed van schermen op ons leven is enorm, maar wij hebben een keuze. Wij zijn vrij de televisie uit te zetten.

Tijdens het Ardvanderlinden evenement in Amsterdam schilderde een Argentijns stel “Turn off the TV and live life”. Een briljante quote. Ik heb hun kunstwerk mee naar huis genomen en voor de televisie gezet.

Er zijn genoeg redenen om de televisie uit te zetten: televisie vreet tijd, maakt je gestrest, zet aan tot consumptie, schetst een onrealistisch wereldbeeld, maakt je ongeïnteresseerd, is slecht voor relaties, doet communicatie verminderen, is slecht voor je seksleven, kost geld, kost energie, is verslavend, verspilt kansen, maakt lui, verslechterd je concentratievermogen, geeft je een schuldgevoel en is een van de belangrijkste oorzaken van obesitas. In plaats van passief te kijken, kun je actief zijn, lezen, koken, sporten, kunst maken, vrienden bezoeken, zelf nadenken, etc.

Voor informatie is internet een ideaal medium. Je kunt zelf bepalen wat je wanneer wilt kijken. Steve Jobs (1955 – 2011) zei ooit:

“We think basically you watch television to turn your brain off, and you work on your computer when you want to turn your brain on.” 

Nog een paar quotes:

“If everyone demanded peace instead of another television set, then there’d be peace.” – John Lennon (1940 – 1980)

“When I got my first television set, I stopped caring so much about having close relationships.” – Andy Warhol (1928 – 1987)

En check An American Prayer van Jim Morrison (1943 – 1971): “Do you know we are ruled by TV?” (na 48 sec). Kortom, be free, turn off the TV and live life!

Wanneer ben je een boeddhist?

Dzongsar Jamyang Khyentse (rechtsvoor op foto) is een lama uit Bhutan, filmmaker en schrijver van opmerkelijke teksten. Hij stelt dat de grootste ontdekking in de geschiedenis van de mensheid waarschijnlijk Siddharta’s (Boeddha’s) inzicht is dat het zelf niet onafhankelijk bestaat, dat het louter een etiket is. Volgens hem is iemand een boeddhist als hij of zij de volgende vier waarheden aanvaardt:

1. Alle samengestelde dingen zijn vergankelijk.

2. Alle emoties betekenen pijn.

3. Alle dingen hebben geen inherent bestaan.

4. Nirvana gaat boven concepten.

Wat ik sterk vind aan het boeddhisme is dat het zich baseert op wijsheid; wijsheid om het lijden te verminderen. Nietzsche zag dit in 1888 al:

‘Het boeddhisme is honderd keer realistischer dan het christendom. Het heeft de erfenis in het bloed van het zakelijk en koel problemen aan de orde stellen, het volgt op een eeuwenlange filosofische beweging; het begrip god heeft al lang afgedaan. Het boeddhisme is de enige werkelijk positivistische religie die wij uit de geschiedenis kennen, zelfs in zijn kerntheorie; het zegt niet langer strijd tegen de zonde maar laat de werkelijkheid geheel en al in haar recht door te zeggen strijd tegen het lijden.”

Boeddhisten stellen dat er voortdurend een knagend gevoel in ons zit dat er in het leven meer te halen valt, en deze ontevredenheid leidt tot lijden. Volgens hen bestaat geen enkel component in de hele schepping in een autonome, blijvende, zuivere toestand. En indien wij weten dat alles vergankelijk is, dan klampen wij ons nergens meer aan vast, en als wij nergens aan vastklampen, dan hoeven wij niet langer te denken in termen van hebben of missen. Wat we dus nodig hebben, is dat we ontwaken uit onze gewoontepatronen, verbeelding en hebzucht.

Volgens Dzongsar is het enige doel van Siddhartha’s leer om lafaards zoals wij te helpen begrijpen dat ons lijden en onze paranoia volledig op illusies gebaseerd zijn. Het was niet Siddhartha’s doel om gelukkig te zijn. Zijn pad leidt uiteindelijk niet naar geluk. In plaats daarvan is het een directe weg naar vrijheid van lijden, vrijheid van misvatting en verwarring. Nirvana gaat dus niet om geluk of ellende; het overstijgt al zulke dualistische concepten. De grote vraag is of wij dit kunnen. Voorlopig niet….

Literatuur 

Dzongsar Jamyang Khyentse, Wanneer ben je een boeddhist?, 2008

Friedrich Nietzsche, de Antichrist, 1989 (oorspronkelijk 1888)

Laat je niet ringeloren door het kapitaal

Onlangs stelde Herman Wijffels in een artikel in Vrij Nederland:

“Ondertussen gist en broeit het in de samenleving en het bedrijfsleven. Daar werken ambitieuze dwarsdenkers gestaag door aan nieuwe vormen van economie waarin samenwerking het kernwoord is en eigendom een achterhaald concept…… De oude orde zet ze nog weg als een stelletje freubelaars, maar ik noem ze de nieuwe realisten: zij zijn de pioniers van de nieuwe wereld. We leven op een breuklijn in de tijd, écht een breuklijn. Als Westen hebben we gepoogd het geluk in de materie te vinden. Mijn hoop en verwachting is dat mensen zich inmiddels zo ver ontwikkeld hebben dat ze zich niet meer laten ringeloren door het kapitaal.”

Dit klopt. Steeds meer (jonge) mensen keren bestaande machten de rug toe. Zij zijn laten zich niet langer ringeloren door het kapitaal, maar zijn begonnen een andere wereld te creëren. Zij sluiten geen hypotheken meer af en willen geen lease auto’s meer. Zij willen wat anders.

Ik ben de afgelopen weken diverse voorbeelden tegengekomen, drie wil ik er nu noemen: roof garden Arnhem, GEEFeconomie en het theaterstuk Geld voor beginners. Kenmerkend voor deze initiatieven is dat zij zich baseren op samenwerking, dat er naast geld andere betaalmiddelen kunnen zijn (theaterbezoekers kunnen bijvoorbeeld ook betalen met complementaire munten), dat eigendom niet van belang is (weggeven staat zelfs centraal in de GEEFeconomie) en dat er gebouwd wordt aan een nieuwe beleving van de wereld.  Andere waarden worden vooropgesteld en precies dit is wat we nodig hebben. Deze experimenten breken de wereld open en laten nieuwe wegen zien.  Klasse!

The Power Principle

Soms ben ik verbaasd door mijn gebrekkige kennis. Dit gebeurde ook toen ik deze drie documentaires bekeek.

Wist u bijvoorbeeld dat de VS elk jaar meer geld aan het leger besteed, zelfs na de val van de Sovjet-Unie? Kent u de geschiedenis van Guatemala, Chili, Congo, Haïti en Grenada? Kent u The Domino Theory? Weet u wat anarchie van oorsprong inhoudt? Wat imperialisme exact is? Kent u de held Vasali Arkhipov?

Nee, dan moet u zeker kijken. Deze serie zit vol met historische feiten. De beeldkwaliteit kan beter, maar de inhoud is goed. Het blijkt wederom dat de waarheid een proces in wording is. Meerdere meningen (of visies) de waarheid sterker maken, maar zoals de Dalai Lama zegt:

 “The ultimate authority must always rest with the individual’s own reason and critical analysis.”

Dus bekijk deze reeks en oordeel zelf.

Doorgaan met het lezen van “The Power Principle”

Examined life

This documentary is a nice introduction to philosophy. It starts with a quote:

“An unexamined life is not worth living.”

Socrates said this at his trial and Plato quotes him. About 2400 years ago Socrates was on trial for encouraging the youth to challenge the accepted beliefs of the time and impiety. He wanted people to think for themselves. The sentence was death, but the Athens gave Socrates the option to suggest an alternative punishment. He could choose to live in prison or exile to avoid death. Socrates believed that these alternatives would rob him of the only thing that made life useful: examining the world around him. Without his examined life there was no point in living. So he suggested that Athens reward him for his service to society. No succes. Socrates was ultimately sentenced to death by drinking a hemlock-based liquid.

Nowadays we don’t have to choose between an examined life and death. But we can’t be lazy, we have to examine life if we want to develop a better society. This documentary gives a nice overview of contemporary philosophers. It encourages thinking. Check it!

Het verleden loslaten

Nietzsche en Krishnamurti zijn mijn favoriete filosofen, omdat zij menselijke illusies ontmaskeren. Zij streven naar waarheid, hoe moeilijk dit ook is. Het zijn beide uitzonderlijke denkers die nieuwe wegen openen. Krishnamurti heeft heel zijn leven opgeroepen afscheid te nemen van tradities zoals religies, nationaliteiten en ideologieën. We kunnen namelijk niets ontdekken zolang we vastzitten in gewoontes. Twee quotes: de eerste van Krishnamurti, de tweede van Nietzsche.

“Vooroordelen uit het verleden verhinderen waarneming. Intelligentie gaat samen met aarzeling, waarneming en de helderheid van rationeel en onpersoonlijk denken.” 

“De vrije geest die de opdracht der cultuur verstaat, mag aan geen persoon, geen vaderland, geen sentiment gebonden zijn!” 

Onze hersenen zijn volgens Krishnamurti nabootsend en gehoorzamend geworden. Wij volgen elkaar al milennia. De financiële crisis is misschien wel het toppunt van volgzaamheid. Iedereen maakte verkeerde inschattingen en werkte met verkeerde aannamens. En nog steeds zoeken velen oplossingen binnen de economische dogma’s. Het verleden heeft ons gevangen. Nietzsche achtte enkel de dieren in staat echt geluk te kennen. Dieren zijn namelijk onhistorisch. Een koe herinnert zich zijn verleden niet en kan daarom volledig opgaan in het heden. Mensen zijn historisch. De mensheid draagt volgens Nietzsche een steeds groter wordend verleden met zich mee, dat hem neerdrukt of zijwaarts doet hellen en zijn gang bemoeilijkt als een onzichtbare en duistere last. Krishnamurti roept ons op ons te verlossen van deze last:

“Het keerpunt, de doorslaggevende beslissing, de uitdaging, ligt niet in handen van politiek, religie, of de wereld van de wetenschap, maar in het bewustzijn van mensen.”

Check het filmpje voor meer.

Doorgaan met het lezen van “Het verleden loslaten”

Guantanamera

Geweldig nummer gezongen door Pete Seeger. Het is een eerbetoon aan José Martí (1853-1895): een Cubaanse onafhankelijkheidsstrijder, revolutionair filosoof, professor, journalist, essayist en dichter. Hij bracht het meerendeel van zijn leven door in ballingschap. Bij terugkeer in Cuba werd Martí binnen een jaar gedood (op 42-jarige leeftijd).  Vlak voor zijn dood schreef hij het gedicht Guantanamera. Na zijn dood werd  Guantanamera omgezet in een liedje. Tegenwoordig noemen wij deze held een pragmatisch klassiek liberaal. Hieronder de Engelse lyrics. Enjoy.

Doorgaan met het lezen van “Guantanamera”

Geld = Schuld

Ondanks dat het Nibud al jaren waarschuwt, blijven de schulden in Nederland stijgen. Niet alleen overheden, maar ook bedrijven, particulieren en financiële instellingen blijven zich in de schulden steken. En zolang nagenoeg al het geld als schuld gecreëerd wordt, blijven de rentelasten stijgen.

Steeds meer mensen zijn het geldsysteem zelf ter discussie aan het stellen. Zo heeft de Canadese kunstenaar en filmmaker Paul Grignon inmiddels 3 films gemaakt met de titel ‘Money as Debt’. Uiteraard zijn er wat op- en aanmerkingen te maken, maar zijn films zetten aan tot denken. Hieronder deel 3.

Doorgaan met het lezen van “Geld = Schuld”

Without Fear or Favor

Ai Weiwei toont hoe een kunstenaar kan bijdragen aan sociale verandering. Met zijn kunstwerken spreekt hij zich continu uit tegen economische uitbuiting, uitputting van ecologische hulpbronnen en misstanden op het gebied van mensenrechten. Dit is waar kunst over zou moeten gaan. Helaas is kunst losgeraakt van de echte wereld. De meeste kunstenaars, galeriehouders, museumdirecteuren en critici zijn tegenwoordig drukker met elkaar dan met problemen in de wereld. In feite maken zij zich op deze manier overbodig.

Doorgaan met het lezen van “Without Fear or Favor”