Martijn Jeroen van der Linden

Nieuwe Drachme als uitweg voor de Griekse crisis?

In Economie on maart 21, 2015 at 2:15 pm

newdrachme

Met John Huige schreef ik afgelopen week een artikel getiteld “Nieuwe Drachme als uitweg voor de Griekse crisis?”, reeds gepubliceerd op duurzaamnieuws.nl.

Roepen dat Griekenland uit de Euro moet is roekeloos. Het is niet solidair met de Grieken en gevaarlijk omdat de psychologische en economische effecten niet te overzien zijn. Voor de positie van de EU zou het rampzalig zijn. Bovendien is een exit verdrag technisch niet geregeld. Meer lenen en meer bezuinigen door Griekenland is echter ook geen optie. Onder het strenge regime van de trojka is veel te weinig vooruitgang geboekt. Griekenland kan geen kant op: het land is monetair failliet.

Daarmee houdt het land natuurlijk niet op te bestaan; het moet hoe dan ook verder. Hoe, is dan de hamvraag. Een Nieuwe Drachme, die een leven leidt naast de Euro, zou een uitweg kunnen bieden.

Die Nieuwe Drachme (DND) wordt dan ingevoerd als complementaire munt en als tegenwicht voor de politiek gestuurde Euro. Want waar geld in oorsprong een neutraal ruilmiddel was, wordt het nu door centrale banken gebruikt om alle aspecten van de economie en de samenleving te beïnvloeden, zoals inkomensongelijkheid en bedrijvigheid. In Europa met vooral als doel het Duitse belang te steunen.

Volgens de Griekse minister van financiën Varoufakis is onze grootste hoop een democratische centrale bank. Geld dient door en voor mensen te worden georganiseerd.

Duidelijk is dat een ander democratisch georganiseerd geldsysteem niet zomaar gerealiseerd is. Monetaire hervorming is een proces van lange adem. Een complete revolutie hoeft ook niet, kleine stapjes zijn mogelijk. De introductie van een door Grieken aangestuurd complementair geldsysteem is een goed begin.

Complementaire geldsystemen bestaan naast de officiële munt, als een (meestal) regionaal betaalmiddel. Dat geeft een inherente impuls om het geld steeds regionaal te besteden en niet weg te laten lekken naar andere gebieden of landen. Daarnaast is de creatie van geld in complementaire systemen doorgaans coöperatief geregeld en brengt het geen renteverplichtingen met zich mee.

Een van de meest omvangrijke voorbeelden op dit gebied is de Zwitserse Wirtschaftsring-Genossenschaft, kortweg WIR, die inmiddels al 80 jaar bestaat. De WIR is een coöperatief geldsysteem vooral gericht op het MKB, en was een reactie op de grote depressie in de jaren dertig van de vorige eeuw. In 1934 besloten 16 ondernemers een eigen geldsysteem te starten vanwege liquiditeitsproblemen. En met succes: inmiddels zijn er 62.000 leden waarvan 45.000 MKB’ers. Zo bestaat er naast de Franc in Zwitserland een tweede geldsysteem waarin miljarden omgaan. WIR betekent in het Duits ‘wij’.

Een complementaire munt kan de economische depressie en de humanitaire crisis in Griekenland beëindigen. De introductie van zo’n munt dient zo simpel mogelijk georganiseerd te worden en kan op verschillende manieren verlopen. De Griekse overheid coördineert de uitgifte van DND. Zij betaalt simpelweg een gedeelte van haar kosten met nieuw gecreëerde DND’s en biedt de mogelijkheid belastingen te betalingen in deze munt. Natuurlijk ligt dan het inflatiegevaar op de loer. Als teveel geld alleen consumptief en speculatief besteed wordt kunnen prijzen gaan stijgen. Wij denken dat het gevaar hiervoor beperkt kan worden door actief te bevorderen dat prijsstijgingen via ‘naming & shaming’ aan de kaak gesteld worden.

Daarnaast moet bevorderd worden dat de DND vooral gebruikt worden voor investeringen in reële economische activiteiten en liefst in duurzame regionale ondernemingen. Bij kredietverlening kan dit een belangrijk criterium zijn. Daarnaast helpt de centrale overheid mee een systeem op te zetten van regionale bankcoöperaties waarin euro’s omgewisseld kunnen worden voor DND’s en DND’s gestald kunnen worden. Deze regionale coöperaties worden bestuurd door de leden, zoals dat hoort. De gezamenlijke coöperaties vormen tezamen de Centrale DND Bank. Democratisch bestuurd en los van de bestaande centrale bank die onderdeel is van het Eurosysteem.

DND’s kunnen niet teruggewisseld worden tegen euro’s (bad money drives out good money luidt de oude economische wet), maar gelden wel naast de euro als officieel en wettig betaalmiddel – voor transacties, salarissen en belasting. Door een geleidelijke invoering, bijvoorbeeld te beginnen met 10% van de loonsom van overheidsambtenaren (eventueel de lonen hiervoor iets verhogen) en door de bepaling dat met de DND goederen en diensten betaald kunnen worden, ontstaat een economische impuls die kan werken als een multiplier voor de economie. Daarnaast is de psychologische boost belangrijk.

Parallel aan deze operatie om DND’s in de economie te krijgen dient beleid gericht op het activeren van het MKB geïmplementeerd te worden. De regionale bankcoöperaties stimuleren om kredieten met lage rente in DND’s te verstrekken aan midden- en kleinbedrijf, en capabele jonge Grieken, is een optie. Zo worden capaciteiten van mensen benut en wordt jeugdwerkloosheid bestreden. Bovendien worden kredietbesluiten gezamenlijk op decentraal niveau genomen.

Daar bovenop kan een programma ontwikkeld worden om duurzame energie een ferme push te geven. Griekenland importeert volgens gegevens van de Wereldband meer dan 60% van het netto-energiegebruik. Door flink te investeren in duurzame energie kan de afhankelijkheid van Euro-importen kleiner worden. Het Duitse feed-in systeem om duurzame energie te ontwikkelen heeft uitstekend gewerkt en kan eenvoudig door Griekenland gekopieerd worden. De garantieprijs die het systeem kent wordt gegeven in DND’s. Ook kan de Griekse overheid simpelweg zelf gaan investeren in de transitie naar 100% duurzame energie met DND’s.

Kortom, de DND-economie belast de op euro’s gebaseerde schatkist niet maar leidt wel tot meer bedrijvigheid, meer werkgelegenheid en meer investeringen. Het is een Keynesiaanse accelerator die er voor kan zorgen dat geld weer gaat circuleren binnen Griekenland. Het systeem kan transparant en democratisch worden opgezet en maakt de Grieken minder afhankelijk van de macht van de neoliberale bezuinigers in Brussel.

Tot slot zullen ook schuldeisers indirect profiteren van de invoering van een complementaire munt en de daarmee gepaard gaande nieuwe bedrijvigheid. Niemand heeft baat bij de huidige situatie; een situatie waar een tekort aan liquiditeit economische malaise en grote humanitaire problemen veroorzaakt. In plaats van een verloren en gefrustreerde generatie Griekse jongeren worden kansen geschapen voor een relance van de Griekse democratie en Griekse economie.

Tegenlicht Meet Up

In Economie on maart 6, 2015 at 9:06 am

Afgelopen week was ik te gast bij de Tegenlicht Meet Up naar aanleiding van de uitzending Bankgeheimen van Joris Luyendijk (vanaf 22:00 tot 50:05). Andere sprekers waren Antoinette Hertsenberg (TROS Radar), Rens van Tilburg (Sustainable Finance Lab) en Joris zelf. Veel goede punten, veel goede vragen en veel ideeën. Het boek van Joris Dit kan niet waar zijn is een aanrader. Scherpe analyse en toegankelijk  geschreven. Belangrijkste lessen: er is na de crisis nauwelijks iets veranderd, het systeem zelf is verrot, en er is druk vanuit het electoraat nodig om politici te bewegen het financieel systeem in het algemeen belang in te richten. Daarom ook het burgerinitiatief Ons Geld dat tot 5 april getekend kan worden. Komt allen in actie!

De kunsten en geldcreatie

In Economie, Kunst on januari 27, 2015 at 1:32 pm

initiative

Op deze blog heb ik regelmatig over het onderwerp geldcreatie geschreven. Twee jaar geleden bijvoorbeeld in een stukje met de titel geldcreatie mainstreamen. Zeven jaar na het uitbreken van de financiële crisis is het dan eindelijk gelukt: geldcreatie is hot. Het theaterstuk Door de bank genomen van de Verleiders heeft hier een belangrijker rol ingespeeld. In dit stuk gaan de Verleiders in op de werking van banken, geldcreatie, excessen en alternatieven. Vanaf de première op 9 november 2014 loopt Door de bank genomen als een trein: de zalen zijn uitverkocht, de recensies lovend en de boodschap verspreidt zich.

Zoals wel vaker in de geschiedenis is het niet de wetenschap of de politiek, maar zijn het de kunsten die een lastig onderwerp aankaarten. De opstand in België in 1830, die uiteindelijk leidde tot de afsplitsing van Nederland, is een prachtig voorbeeld. Willem de Bruin schrijft in het Historisch Nieuwsblad: “Volgens de overlevering raakten de Belgen zo in vervoering door het duet ‘Amour sacré de la patrie’ uit de opera La Muette de Portici, dat ze op 25 augustus 1830 spontaan in opstand kwamen tegen koning Willem I. In werkelijkheid werden de gebeurtenissen die avond waarschijnlijk geregisseerd. De onrust die toen uitbrak, leidde uiteindelijk tot de afscheiding van België.” Kortom, het toneelstuk La Muette de Portici – De Stomme van Portici – was niet de hoofdoorzaak, maar speelde wel een belangrijke rol.

Begin december vorig jaar zat ik samen met George van Houts van de Verleiders, Ad Broere en Ons Geld collega Luuk de Waal Malefijt in een Amsterdams café. George vertelde dat veel bezoekers na hun theatershow verbaasd en soms zelfs boos reageren, en vaak iets willen doen om het onderwerp geldcreatie aan te kaarten en beter te begrijpen. Maar wat konden we hen aanbieden? Op deze decemberdag besloten we een burgerinitiatief op poten te zetten met als doel het onderwerp geldcreatie op de politieke agenda te krijgen en een maatschappelijk gesprek aan te wakkeren.

Op 13 januari lanceerden de Verleiders bij De Wereld Draait Door het burgerinitiatief. Door de grote drukte viel de website meteen om. Desalniettemin waren de benodigde 40.000 handtekeningen in 28 uur binnen. Inmiddels hebben ruim 81.000 mensen getekend. De afgelopen twee weken is er een hoop gebeurd. Zelf discussieerde ik met Robin Fransman over het gevoelige onderwerp monetaire hervorming op Follow the Money, en met ING-econoom Teunis Brosens op RTL-Z. Gisteren waren Ad en George te gast bij TROS Radar.

Wat mij de afgelopen weken wederom is opgevallen is dat het monetaire hervorming vaak verkeerd wordt uitgelegd. Ter introductie in dit onderwerp raad ik de korte uitleg (engels) van Mark Joób en dit artikel  (nederlands) van Edgar Wortmann aan. Ook op de website van het burgerinitiatief zijn diverse links naar goede stukken, websites en filmpjes te vinden. Tekenen kan tot en met de laatste show van de Verleiders op 31 maart.

Tot slot, ik hoop dat veel kunstenaars zich laten inspireren door de Verleiders en zich gaan bezig houden met maatschappelijke issues. De kunsten hebben de unieke positie om gevoelige onderwerpen aan te kaarten en taboes te doorbreken. Maak hier gebruik van zou ik zeggen!

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 1.532 andere volgers